ଏହି କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ଯେ ଏକ ପୁରୁଣା ପତ୍ର ଯେଉଁଟି ଗଛର ଶାଖା ଶୀର୍ଷରୁ ଝଡି ପୃଥିବୀରେ ପଡିଛି, ସେହି ପତ୍ର ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାଶକ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଯିଏ କ୍ଷୀର ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଚଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ରହିଛି, ତାହା ଶୀଘ୍ର ପାଇଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଜୈମିନି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତୁଳସୀ ଗଛ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗଛ ଅଛି କି? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୋତେ କହ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର।" ତାପରେ ବ୍ୟାସ କହିଲେ: "ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ତୁଳସୀ ସବୁବେଳେ ଅତି ପ୍ରିୟ, ସେପରି ଅମଳକୀ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ସବୁ ପାପ ନାଶ କରେ।" "ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତୁଳସୀ ଗଛ ନିକଟରେ ବସୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅମଳକୀ ଗଛ ତଳେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି। ଶୁଧ୍ଧ ଅମଳକୀ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଦଉଡିଛି, ସେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବିଦ୍ୟମାନ। ଅମଳକୀ ତଳେ ମନୁଷ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ—ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ—କରିଥିଲେ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅବିନାଶୀ ହୋଇଯାଏ।" "ଯିଏ ଅମଳକୀର ନୂତନ ଶୁଧ୍ଧ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପାପର ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଓ ହରିଙ୍କ ସାଥି ଏକତ୍ୱ ପାଉଥାଏ। ହେ ଜୈମିନି, ଯେଉଁଠି ଅମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ଦେବୀ ଅବସ୍ଥିତ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଅଶୁଧ୍ଧ ଓ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଆଶ୍ରମରେ ଅମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଫଳହୀନ ହୋଇଯାଏ।" "ଯେଉଁ ଘରରେ ଅମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଦୁଃଖ, ପାପ ଓ କଳିର ପ୍ରଭାବ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଅମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ମଶାନ ସମାନ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଅମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ଅଛି, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପାପ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ।" "ଯିଏ ଅମଳକୀ ଫଳର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥାଏ, ସେ ସବୁବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କ ସାଥି ରହେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଦେବତାମାନେ ବସନ୍ତି। ଅମଳକୀ କାଠର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କ ଶରୀରରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସନ୍ତି। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅମଳକୀ ଫଳର ମାଳା ଧରି କରାଯାଏ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଅବିନାଶୀ ହୋଇଯାଏ।" "ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଫଳ ଖାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥାଏ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଧାତ୍ରୀ ଫଳର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ, ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।" "ଯଦି ଶ୍ମଶାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଧାତ୍ରୀ ଫଳର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଗଙ୍ଗାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପାପର ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି, ଏହି ମୁକ୍ତି ଶତ ଶତ ଜନ୍ମର ପାପ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।" "ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଧାତ୍ରୀ ଫଳର ରସ ନେଇଥାଏ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ଗଛକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାର ନିବାସସ୍ଥାନ, ସେ ହରିଙ୍କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଧାତ୍ରୀରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସନ୍ତି, ଏହା କେଶବଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ; ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଗୁଣ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ଧାତ୍ରୀ ଓ ତୁଳସୀରେ ଭକ୍ତି ଦେଖାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ମୋକ୍ଷ ପାଉଥାଏ।" ତାପରେ ଜୈମିନି ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ମହାଭାଗ, ତୁଳସୀର ପାପ ନାଶକ ଶକ୍ତି ଓ ଅତିଥି ସମ୍ମାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏହି ବିଷୟରେ ଏବେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ।" ତାପରେ ସୂତ କହିଲେ: "ତାପରେ ବ୍ୟାସ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତୁଳସୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଏହାର ପାପ ନାଶକ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ: "ତୁଳସୀ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଏହି କାରଣରୁ, ଜୈମିନି, ତୁଳସୀକୁ ଗଛ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ଭୂମିରେ ତୁଳସୀର ସେବା କରେ, ସେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସେଉଁଠି ସେବା କରନ୍ତି।" "ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ଅଛି, ସେଉଁଠି ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ଅବତାର; ମୁଁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏକ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଉପରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଜଳ ପାଇଲେ, ସେ ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ପାଉଥାଏ।" "ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯିଏ ତୁଳସୀ ମାଟିର ଚିହ୍ନ ପିନ୍ଧିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଏ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସହରେ ଯାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ମୁଁହ, ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା କାନରେ ରଖିଥାଏ, ତାଙ୍କର ନାଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।" ଏହି ସମୟରେ ବ୍ୟାସ ଏକ କାହାଣୀ କହିଲେ: ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ପବିତ୍ର, ଉଚ୍ଚତମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ପବିତ୍ର ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ବହୁଳା। ସେ ଏକ ସତୀ, ଉତ୍ତମ କୁଳରୁ ଆସିଥିବା, ପତି ସେବାରେ ନିରତ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନପତ୍ୟପତି ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେବାରେ ନିରତ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିଲେ; ତାପରେ, ସେ ନିଜେ ନା ପତ୍ନୀ ନା ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, କାହାଣୀ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏକା ଆସି ବସିଲେ। ସେ ଏକ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଏକ ମହାତ୍ମା, ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷି ଲୋମଶ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ। ଦୁଇଜଣ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଠି ଲୋମଶଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଲୋମଶ, ନାରାୟଣ ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସି, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ; ଦୁଇଜଣ ହାତ ଜୋଡି ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମା ଲୋମଶଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ।