ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ ଦେଖିଲେ । ଏହି ଦର୍ଶନ କେବଳ ଦୈବତାର କୃପାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ହରିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସମସ୍ତ ଫଳ ତୁରନ୍ତ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ଏହା ଏକ ଅଟୁଟ ସତ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି । ସମସ୍ତ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରୁ, ମନ୍ଦାର, କୁନ୍ଦ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଶୁଷ୍କ ହେଉ ନାହିଁ, ଗୁଣମୟ ଓ ପାପ ନାଶକ ତୁଳସୀକୁ ନିଜେ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁଳସୀ ଉପଡ଼ି ଭୂମିରେ ଫେଲିଦିଅନ୍ତି, ସେ ଅମୃତ ଲତା ସ୍ୱରୂପ ତୁଳସୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀସମ୍ପଦ ଅଜ୍ଞାନରେ ନରହରି ନିଷ୍କାସନ କରିଦିଅନ୍ତି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ । ଏହା ଛଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ ଭୂମିକୁ ମଳମୂତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅଶୁଚିରେ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ଧନ ହରି ତ୍ୱରିତ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି । ଏପରି ଭାବରେ ତୁଳସୀକୁ ଉପାସନା ପାଇଁ ଚୟନ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ । ପାରିଜାତ ଫୁଲ ଓ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀ ବିନା ସେ ଉପସ୍ଥିତି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ । ତୁଳସୀ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଚୟନ କରାଯାଏ । ତୁଳସୀ ଚୟନ କରିବା ସମୟରେ ଯେଉଁ ବେଦନା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ—"ଏ ତୁଳସୀ, ବିଶ୍ୱନାଥ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଏହି ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ।" ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦୁଇ ହାତ ଯୋଡି ତୁଳସୀ ଚୟନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଶାଖା କମ୍ପିତ ହୁଏ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ଶାଖା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ, ତେବେ ତୁଳସୀନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବେଦନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏଠାରେ ଏକ ପୁରୁଣା ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଯଦି ଶାଖାର ଶିରାରୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ । ଯିଏ କ୍ଷୀରୋଦକଶାୟୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନୂତନ ତୁଳସୀପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟର ଅଭିଲାଷା ତ୍ୱରିତ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ଜୈମିନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତୁଳସୀ ସମାନ କୌଣସି ଗଛ ଅଛି କି? ମୋତେ କହ, ସତ୍ୟବତୀନନ୍ଦନ ।" ତାପରେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, "ଯେପରି ତୁଳସୀ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେପରି ଅମଳକୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ । ତୁଳସୀ ତଳେ ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଅମଳକୀ ତଳେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବସିଥାନ୍ତି । ଶୁଭ୍ର ଅମଳକୀ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ସମସ୍ତେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି । ଅମଳକୀ ତଳେ ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଅବିନାଶୀ ଓ ସତ୍ୟ ହୁଏ । ଯିଏ ଶୁଭ୍ର ଅମଳକୀପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ପାପର ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭି ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହି ଅମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ଯେଉଁଠାରେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଇ ଦେବୀ ନାଥିବା ଆଶ୍ରମ ଅଶୁଭ୍ର ଓ ଫଳହୀନ । ଯେଉଁ ଗୃହରେ ଏମାନେ ନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅପଶୁଭ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପ ଓ କଳି ଅଧିଷ୍ଠିତ । ଯେଉଁଠାରେ ଅମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ନାହିଁ, ତାହା ସ୍ମଶାନ ତୁଳ୍ୟ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ବୁଝିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁଠାରେ ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପାପ ସେଠାରେ ବସିଥାଏ । ଯିଏ ଅମଳକୀର ଫଳର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଥାନ୍ତି; ଅମଳକୀ କାଠର ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ଦେହରେ ବସିଥାନ୍ତି । ଏହି ମାଳା ପିନ୍ଧି କୃତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ, ଶୁଭ୍ର କିମ୍ବା ଅଶୁଭ୍ର । ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଫଳ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶରୀରର ସମସ୍ତ ପାପ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ନାଶ ହୁଏ । ଧାତ୍ରୀ ଫଳର ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଯଦି ସ୍ମଶାନରେ ମଧ୍ୟ ଆସେ, ତଥାପି ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ଫଳ ମିଳେ । ଏମିତି ମାଳାଧାରୀକୁ ଦେଖି, ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିଶୀଘ୍ର ପାପମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମଲାଭ କରନ୍ତି । ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ଗଛକୁ ଧ୍ଵଂସ କରେ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ । ଧାତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାମୟ ଓ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏହାର ମହିମା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହିପାରିବେ ନାହିଁ । ଯିଏ ତୁଳସୀ ଓ ଧାତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହିତ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ମୋକ୍ଷ ଲଭିଥାଏ । ଏହିପରି ଶୁଣି, ଜୈମିନି ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏ ମହାଭାଗ, ତୁଳସୀର ପାପନାଶକ ଶକ୍ତି ଓ ଅତିଥିସେବାର ମହିମା ଏକାବାରିକ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ ।" ତାପରେ ସୂତ କହିଲେ, ବ୍ୟାସଦେବ ତୁଳସୀର ମହିମା ଓ ପାପ ନାଶକତା ବିଷୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ । ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: "ଏହି ତୁଳସୀ ସେଇ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ, ଯିଏ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ତେଣୁ ତୁଳସୀକୁ ସାଧାରଣ ଗଛ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଯେପରି ଏଠି ଏଠି ମନୁଷ୍ୟ ତୁଳସୀ ସେବା କରନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି । ତୁଳସୀ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ନିବାସ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ କଳ୍ୟାଣ ନିଶ୍ଚିତ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ । ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏକ ପାପୀକୁ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ଜଳ ପାନ କରାଯାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ ।" ଏଭଳି ତୁଳସୀ ଓ ଅମଳକୀ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ଏ ଭାବରେ ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ବସନ୍ତି, ଶୁଭ ଫଳ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ଅଟୁଟ ଓ ଅନନ୍ୟ ସତ୍ୟ ।