ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ୟାସଦେବ ଜାଇମିନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ସଦା ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି କ୍ରୁଧ ରହି ଥାଏ।” ଏହିପରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଇ ଅଚାନକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସେଠି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୟନରୁ ଉଠିଲେ, ଏବଂ କେଶବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବଡ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହରିଭକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡି ନାରାୟଣ ପୂଜାରେ ଲାଗିଗଲେ, ଏବଂ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଭୋଜନ କରି ଏହି ଫଳ ଲାଭ କଲେ। ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—“ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ ହରି ପୂଜା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେଉଁ ପରିଣାମ ପାଉଛନ୍ତି; ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ମହାନ ଜାଇମିନି, ଶୁଣ। ଏକବାର ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରିଲେ ମହାପଦ ଲାଭ ହୁଏ; ଏହି ଜଗତରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ, ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପୂଜା ତାହାଠୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ। ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଜଗତର ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହେ, ସେ ସଦା ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା।” ଏହିପରେ, ଏକଦଶୀର ଫଳ ଶୁଣି ଜାଇମିନି ଅତି ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ହାତ ଜୋଡି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିଛି; ଏବେ ଦୟାକରି ତୁଳସୀର ମହିମା କହନ୍ତୁ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।” ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—“ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ମହାପୁନ୍ୟବତୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଉପାସନା ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସ୍ଵର୍ଗ, ଭୂଲୋକ ଓ ପାତାଳରେ ତୁଳସୀ ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଲଭ; ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଏକ ତୁଳସୀ ଗଛ ରହିଛି, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। କେଶବ ତୁଳସୀ ପତ୍ରର ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଜାପତି ଟିପ୍ରେ, ଶିବ ତଳରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଚଣ୍ଡିକା ଓ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ରହିଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ନୈରୃତ, ଵରୁଣ, ବାୟୁ, କୁବେର ତୁଳସୀ ଶାଖାରେ ବସିଥାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଗ୍ରହ, ବିଶ୍ୱଦେବ, ବସୁ, ଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏହି ଭୂଲୋକର ଅସଂଖ୍ୟ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ବସିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଭକ୍ତିରେ ତୁଳସୀ ସେବା କରେ, ସେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଦେବମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ସେବା କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁଳସୀ ମୂଳର ଘାସ କାଟେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ-ହତ୍ୟା ଦୋଷକୁ ହରି ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ତୁଳସୀକୁ ଶୀତଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଦେଇ ଯେଉଁ ଲୋକ ସେବା କରନ୍ତି, ସେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁଳସୀକୁ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ କିମ୍ବା ଛାୟା ଦେଇଥାନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ବୈଶାଖ ମାସରେ ତୁଳସୀକୁ ଅବିରତ ଜଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ନିତ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଉଛନ୍ତି। ଅଳ୍ପ ଜଳ ଦେଇ ତୁଳସୀକୁ ସେବା କଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୂଧ ଦେଇ ତୁଳସୀକୁ ଜଳାୟନ କରନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ଘରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଗୋମୟ ଦେଇ ତୁଳସୀ ମୂଳକୁ ଲିପି ଚାଉଁଥିବା ଧୂଳିକୁ ସଫା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଏତେ ଧୂଳିକଣା ଯେତେ ଅନ୍ତ, ତେତେ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତୁଳସୀ ତଳରେ ଦୀପ ରଖନ୍ତି, ସେ ଅନେକ ପିଢି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଗାଁ, କୁକୁର, ଗଧା, ମାନବ, ଶିଶୁମାନେ ଠାରୁ ତୁଳସୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ସଦା କେଶବଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭକ୍ତିରେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ମହାମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରଭାତରେ ଭକ୍ତିରେ ତୁଳସୀକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଦର୍ଶନର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଭକ୍ତିରେ ତୁଳସୀକୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଆୟୁ, ବଳ, କୀର୍ତି, ଧନ, ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ତୁଳସୀକୁ ମନେ ପକାଇଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ତୁଳସୀକୁ ଛୁଇଲେ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ତୁଳସୀ ଶୁଭ ପତ୍ର ଭୋଜନ କଲେ ଶରୀରରେ ଥିବା ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ ଶରୀରରେ କୌଣସି ପାପ ରହି ନାହିଁ; ଏହା ସତ୍ୟ। ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଦୂର୍ବା ଘାସ, ଅଖଣ୍ଡ ଫୁଲ ଓ ପ୍ରସାଦ ଦେଇ ଭକ୍ତିରେ ତୁଳସୀ ପୂଜା କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜାର ଫଳ ମିଳେ। ଯଦି କେହି ତୁଳସୀକୁ ଦେବୀ ଭାବରେ ଫୁଲ, ନିବେଦନ, ଧୂପ, ଘୀ ଦୀପ ଦେଇ ବିଶ୍ୱାସରେ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ପାଦରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ସ୍ଥାନରେ ରୋପା ଯାଇଛି, ଦେବମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି, ହରି ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମହାପଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଭୂମିରେ ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ, ପିତୃ ପୂଜା, ଅଚ୍ୟୁତ ପୂଜା, ଦାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ତୁଳସୀ ଛାଡି ଭୂଲୋକରେ ଯେଉଁ କୌଣସି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଇ ନାହିଁ; ଦେବଦେବ ପଦ୍ମନୟନ ମଧ୍ୟ ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି ତୁଳସୀ ଓ ହରି ଭକ୍ତିର ମହିମା ବ୍ୟାସଦେବ ଜାଇମିନିଙ୍କୁ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଯାହା ଶୁଣି ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଭକ୍ତି ଉପଜାଏ, ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।