ଏକ ଦିନ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହରେ ଏକ ତେଲର ପାତ୍ର ଉଲଟିଗଲା, ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୀପର ଆଲୋକ ଚମକିଉଠିଲା। ଏହି ଆଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗି ଉଠିଲେ, ଯେଉଁ ନିଦ୍ରା ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିଲା। ଏହି ରାତିରେ ଏକ ବିଲେଇ ମୂଷା ଖାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜାଗି ରହିଥିଲା। ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଦୈନିକ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ଏହାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ମହାତ୍ମା କପିଲା ଦୀପବ୍ରତ କରି ଚାଲିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ପୁଅ, ନାତି, ଅପୂର୍ବ ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଭାଗ୍ୟ ମିଳିଲା। ଦୀପବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ, କପିଲା ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ପବିତ୍ର ମାର୍ଗ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ। ଦୀପର ଆଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା; ଏବଂ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମୂଷା ତାଙ୍କର ଗହ୍ୱରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ତାପରେ, ଏକ ଭବ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଉଡି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ। ଶୁଭ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ନାଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ କଳ୍ପ ଓ ଶତକୋଟି ଅଧିକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଅନ୍ତେ ଭୂମିରେ ଏକ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ନାମ ହେଲା ସୁଧର୍ମା, ନ୍ୟାୟବାନ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା, ରୂପବାନ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପବାନ। ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଜନା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ପତିପ୍ରତି, ଶୀଳବତୀ ରୂପସୁନ୍ଦରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ପୁଅ ଓ ଉତ୍ତମ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଦୁଇଜଣ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ଦିନ କଟାଇ ଚାଲିଥିଲେ, ତେବେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲା, ଯେଉଁ ମାସ ହରିଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ। ସେହି ମାସରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି; କ୍ରିଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ସଂସାର ଭୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି। ପ୍ରବୋଧିନୀ ଆସିଲାପରେ, ରାଜା ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଆଜି ପବିତ୍ର ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିବସ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦ୍ମ-ନାଭିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ। ଆଜି ମୁଁ ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ପୂଜା କରିବି।" "ପୁଷ୍କର ରେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି, ପଦ୍ମନୟନ, ଅବିନାଶୀ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ପୂଜା କରିବି।" ପତିଙ୍କର ଏହି ଇଚ୍ଛା ଶୁଣି, ରୂପସୁନ୍ଦରୀ ନିଜ ମନର ଇଚ୍ଛା କଥା ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ହସି ହସି କହିଲେ, "ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଭିଲାଷ ଉପଜିଛି, ରୂପ ଓ ଚାରିତ୍ର୍ୟ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ଅଛି।" "ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହିତ ପୁଷ୍କର ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।" ତାପରେ ରାଜା ରାଣୀ ସହିତ, ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ପୁଷ୍କର ଗଲେ। ସ୍ନାନ କରି, ଧ୍ୟାନ କରି, ପିତୃପୂଜା ଓ ଦେବପୂଜା କଲେ। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୀପର ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ପଦ୍ମନୟନ ଅବିନାଶୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ବିଲେଇର ଚିତ୍ର ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ପ୍ରିୟାଙ୍କର ପଦ୍ମ-ପରି ମୁହଁ ଦେଖି, ହସିଲେ। ରୂପସୁନ୍ଦରୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ପ୍ରିୟ, ମୋ ମୁହଁ ଦେଖି ହସିଲେ କାହିଁକି?" ରାଜା ହସି, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, "ଏକଥି, ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହରେ ବିଲେଇ ଥିଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଶତ-ଶତ ମୂଷା ଖାଇଥିଲି। ତାପରେ, ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପକୁ ରକ୍ଷା କଲି—" "—ଯଦିଓ ଏହା କୃତ୍ୟ ଏକ ଅଭିନୟ ଥିଲା, ତଥାପି ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକ ପାଇଲି ଓ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲା।" ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରିପାରିଛି; ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହରେ ଛୋଟ ମୂଷା ଥିଲି।" "କାର୍ତ୍ତିକର ପ୍ରବୋଧିନୀରେ, ଦୀପ ନିର୍ବଳ ହେଇଯିବାବେଳେ, ମୁଁ ଗହ୍ୱରରୁ ବାହାରି ତାଳ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି।" "ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଫୁଲରେ ପୂଜା ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଦ୍ରାରେ ଲିନ ଥିଲେ; ମୁଁ ତାଳ ଟାଣିଲି।" "ତୁମେ ମୋତେ ଧରିବାକୁ ଉଠିଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି ଗହ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଗଲି। ମୁଁ ଲୁଚିବା ସମୟରେ, ମୋ ପାଦ ଦୀପର ତାଳକୁ ଛୁଇଁଗଲା, ଦୀପ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ତେଲର ପାତ୍ର ଉଲଟିଗଲା—ଏପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେଲି।" "ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ ଜଳିଥିଲା, ଏବଂ ଏବେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଓ ଚାରିତ୍ର୍ୟ ପାଇଛି।" "ତୁମେ ମୋ ପତି, ଏହି ରାଜ୍ୟ, ପୁଅ, ଏବଂ ଏତେ ସୁଖ—ସବୁ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ ଦୀପବ୍ରତର ଫଳ।" "ଏହି ଦୀପବ୍ରତ ଅତିଶୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆମେ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ କରିବା ଉଚିତ।" "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହେଉଛି।" "ଏହି ଦୀପବ୍ରତ ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ପୁରୁଷମାନେ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ଫଳ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାପରି ଅବିନାଶୀ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦୀପବ୍ରତ କଲେ। ପୁଷ୍କରର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଦୁଇଜଣ ଦୀପବ୍ରତ କରି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହା ପାଇବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେହି ପରମ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ। ଏହି ଦୀପର ମହିମା ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।