ଏଠାରେ, ସେ ମନ୍ବନ୍ତରର ଆନନ୍ଦମୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଂଗିନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଜାହ୍ନବୀ କୂଳକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିବରଣା କଲି। ଗଙ୍ଗା କୂଳକୁ ଯିବାରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟ ନାହିଁ, ଏହି କଥା ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ସତ୍ୟଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏହି ଗଙ୍ଗାରେ ଯେଉଁ ମହାନୁଭାବ ଯେଉଁ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ସମୟରେ ସେ ଅବଶ୍ୟ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ପାପ କୁ ନଶ୍ୱନ କରେ, କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ପୁନଃପୁନଃ ପାପ କରେ, ତେବେ ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ପାପାଚାର ଭାବନାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ଲୋକମାନେ, ଯଦି ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଜଗତ୍ ଜନନୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କର। ମାନବମାନେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏହି ପୁଣ୍ୟ କେବଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳିଥାଏ। ଏହି ଭୂମିର ଧୂଳି କଣିକା କିମ୍ବା ବର୍ଷା ବିନ୍ଦୁ ଗଣନା କରିହେବ, କିନ୍ତୁ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗାର ଗୁଣ ଗଣନା କିମ୍ବା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଚାର କରି ଏହା ଘୋଷଣା କରୁଛି—ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ କେବଳ ଏକଥର ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ଭୟ ନାଶକ ଗଙ୍ଗାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି କୂଆଁର ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଗୋହଂସ ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗାର କୃପାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ସୁଖ ମିଳେ। ଏହିପରେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ଓ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି କୌଣସି ଅପମଙ୍ଗଳ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ପୁଣି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କର ମହିମା କହିବି; ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ବାସୁଦେବଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣି ଭକ୍ତମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପାଷଣ୍ଡୀମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁମହିମା କେବଳ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିବା ଉଚିତ, ପାଷଣ୍ଡୀମାନେ ଥିଲେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତ୍ରେତାୟୁଗରେ, ହେ ଜୈମିନି, ଉର୍ବିଶୁର୍ ନାମକ ଏକ ପୁରୁଷ ଥିଲେ, ସେ ସଦା ପାପରେ ଲିନ ଓ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ ଚୋର, ପରସ୍ତ୍ରୀଗାମୀ, ଗୋମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା ଓ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଅନୁରାଗୀ ଥିଲେ। ସେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ, ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିଲେ, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲେ ଓ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲେ। ସେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କ୍ରୁର, ପାଷଣ୍ଡୀ ସଙ୍ଗୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବିକା ନାଶକ ଓ ଜମା ଧନ ଚୋର ଥିଲେ। ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପରେ ଲିନ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ରୋଷେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଆମ ପବିତ୍ର ବଂଶର ଯେଉଁ ସମ୍ମାନ ପୂର୍ବଜମାନେ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ତାହାକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଛ। ତୁମେ ଧର୍ମର ପଥ ଛାଡି ସଦା ପାପ କରୁଛ, ବଂଶର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନଶ୍ଟ କରି ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ।" ସେମାନେ ଅବାକ ହୋଇ କହିଲେ, "ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିର୍ମାଣ ଅଦ୍ଭୁତ—ଯେଉଁ ସମୁଦ୍ରରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଝାଗ ଉପଜେ। ଦୁଷ୍ଟ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପରିମାପ୍ୟ—ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୂରା ବଂଶର ସମ୍ମାନ ନଶ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି। ନେକ ସନ୍ତାନ ହେଲେ ବଂଶ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ, ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହୁଏ।" ଏପରି କହି, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ରୋଷ ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ତାହା ସବୁଠାରୁ ଛାଡିଦେଲେ। ଆତ୍ମୀୟ ଛାଡିଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ ହରାଇ, ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଚୋରି ଓ ଦୌତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହିପରି ନିଷ୍ଠୁର ଓ ହିଂସ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଠାର ଲୋକମାନେ ତାକୁ ଧରି ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜା, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ, ତାକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଦେଶରୁ ତାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହାପରେ, ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଅଭିମାନୀ ଚୋରମାନେ ସହିତ ରହି, ଯାତ୍ରୀମାନେକୁ ଲୁଟିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଚୋରମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଦୁଃଖାନୁଭୂତିରେ, ସେ ନଦୀକୂଳକୁ ଗଲେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ। ସେଠାରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବାରେ ନିରତ ଥିଲେ ଏବଂ ନଦୀକୂଳରେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ କଥା ହେଉଥିଲେ। "ଆଜି ମୁଁ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଦାନ କରିଛି," ଜଣେ କହିଲେ। ଅନ୍ୟଜଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ମୁରାରିଙ୍କୁ ପାନ ଦିଏଛି।" ତା’ପରେ ଅନ୍ୟଜଣ କହିଲେ, "ପାନ କେବେ କୌଣସି ଜନ୍ମରେ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଆଜି ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଦଳୀ ଫଳ ଦିଏଛି।" ଅନ୍ୟେ କହିଲେ, "ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ମୁଁ କଦଳୀ ଫଳ ଭୋଜନ କରିଛି, କିଏ ଅନ୍ୟ କହୁଛି, ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଦାନା ଦିଏଛି।" ଅନ୍ୟେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆମ୍ବ ଦିଏଛି।" ସେମାନେ ଏହିଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ସମୟରେ— ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କଣ ଦିଏବି? ସଂସାରର ଯେଉଁ ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ମୋ ପାଖରେ ସେମାନେ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କିଛି ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ—ତେବେ ମୁଁ ମୁରାରିଙ୍କୁ କଣ ଦିଏବି? ମୁଁ ସଦା ଅରଣ୍ୟରେ ରହେ, ଚୋର, ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ କରେ। ମୋ ପାଖରେ କାର୍ଟ ଚଳାଇବା ଅଧିକାର କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ।" ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଥିଲେ—"ମୁଁ ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦାନ କରୁଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଏକ ଗାଡ଼ି ଦେଇଛି।" ଏଭଳି ଭାବି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଏଭଳି ଗଙ୍ଗା ଓ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ମହିମା ଶ୍ରବଣ କରି, ଜୀବନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।