ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନେ ଏକ ମଣ୍ଡୁ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେମାନେ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ର ସମାନ ଜୀବନ ଭୋଗୁଥିଲେ । ମଣ୍ଡୁ ଜଣେ ନିଜ ଜୀବନର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୋତେ କହ, କେମିତି ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବି?” ଏହି ଶୁଣି, ମଣ୍ଡୁର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ବିନୟରେ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଃଖ ଅସହ୍ୟ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କିଛି କର।” ତାପରେ, ଏହି ଦମ୍ପତି ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ନିର୍ମଳ ସ୍ମୃତି କଲେ । ହଠାତ୍, ଦୁଇଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ଯାତ୍ରାରେ ନିକଳିଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯାତ୍ରା କରିବା ପରେ, ସେମାନେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଶ୍ୱସ୍ନାଦ୍ଧ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ର୍ପ, ଯାହା କାଳର ରୂପ ଧରିଛି, ସେମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଗଲା । ସ୍ର୍ପ କହିଲା, “ତୁମେ ଦୁଇ ଅପରାଧୀ ମଣ୍ଡୁ, ତୁମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଛି ।” “ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଭୋକା, ତୁମେ ଦୁଇଜଣକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ପଡିବି।” ଏହା ଶୁଣି, ଦମ୍ପତି ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତିପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ । ତେବେ, ଦେବଭକ୍ତିରେ ସେମାନେ ସ୍ର୍ପକୁ କହିଲେ, “ମୃତ୍ୟୁର କିଛି ଭୟ ଆମ ହୃଦୟରେ ନାହିଁ, ହେ ସ୍ର୍ପ ।” “ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲି, ନାମ ସତ୍ୟଧର୍ମ; ଏହି ମୋ ରାଣୀ, ନାମ ବିଜୟା, ମୋ ସହିତ ଥିଲେ । ଭ୍ରମରେ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ ଏଠାରେ ଶରଣ ନେଇଥିଲି; ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଯମର ନିବାସରେ ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲି । ଏଉଁ ଅବଶିଷ୍ଟ କର୍ମ ଶେଷ କରିବାକୁ, ମୁଁ ମଣ୍ଡୁ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ; ଏହି କର୍ମରୁ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, କାରଣ କର୍ମରୁ କେହି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ।” “ସତ୍ୟରେ, ହେ ସ୍ର୍ପ, ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଗଲେ ଆମ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ । ଅଜ୍ଞାନ ତ୍ୟାଗ କର, ଯାହା ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ; ଆମେ ଦୁଇଁଜଣକୁ ଭକ୍ଷିଲେ, ତୁମକୁ କି ଅଳ୍ପ ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ?” “ବିଷ୍ଣୁ ଆମ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ହରି ତୁମର ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ସ୍ର୍ପ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ କଣ ଶତ୍ରୁତା ରହିପାରିବ? ବୁଦ୍ଧିମାନ କେହି କ୍ଷୁଦ୍ରଜୀବରେ ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ହିଂସା ହୋଇଥାଏ, ତାହା ଭାଗ୍ୟର କାରଣରୁ ଘଟିଥାଏ ।” “ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ନାରୀ, ଧନ, ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା—ଏହି ସବୁ ହିଂସାକାରୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟ ନେଇଯାଏ । ଯାହା ହୃଦୟରେ ସଦା ‘ହିଂସା’ ରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ତାହା ପାଇଁ ପାଠ, ତପ, ଦାନ, ବଳି—ଏହି କିଛି ଉପକୃତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।” “ଯେ ମଣିଷ ଜୀବକୁ ହିଂସା କରେ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ହିଂସା କରିଥାଏ, କାରଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶରୀରରେ ବସିଛନ୍ତି । ଭଗବାନ, ଜୀବଗୁଡିକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଜଗତର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଶିଶୁ ପରି ଖେଳ କରିଛନ୍ତି ।” “ଜୀବର ଶରୀର ସତ୍ୟରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ; ପରମାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ, ତେଣୁ ହିଂସା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଅନ୍ୟ ଜୀବର ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ, ନିଜ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଲୋକେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ମାରି, ନିଜ ଆନନ୍ଦ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି ।” “ଏହି ପ୍ରୟାସରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ମାରି, ନିଜ ଆନନ୍ଦ ଚାହିଁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ । ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍—‘ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ’; ଯେ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ବିପ୍ରିତ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧିରେ ଆନନ୍ଦିତ—ସେ ଏହି ଜଗତରେ ହରି ରୂପରେ ଚିହ୍ନିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ।” “ଅଜ୍ଞାନରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ଲୋକଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା; ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ହିଂସା କରି ଯେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ହେ ସ୍ର୍ପ, ଏହି ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ଜୀବକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ସୁଖ ଦୁଃଖ—ମାନବ ଏହା ତୃତୀୟରେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ପାଇଥାଏ । ତେଣୁ, ହିଂସା ତ୍ୟାଗ କର, ସ୍ର୍ପ, ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅ ।” “ତୁମେ ଖୁସି ହେଲେ, ଆମେ ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବି ।” ସ୍ର୍ପ କହିଲା: “ଯଦି ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ହିଂସା କରିବା ମହାପାପ ନୁହେଁ, ତେବେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କିପରି ଭକ୍ଷକ ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟକୁ ତିଆରି କଲେ? ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହି ଠିକ୍ ।” “କିନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ଭକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ହିଂସା ସବୁବେଳେ ନାହିଁ; ନାରାୟଣ ସାର୍ବଜନୀନ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ସତ୍ୟ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ସେ ନିଜେ ଭକ୍ଷକ ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟକୁ ଏକାସାଥି ତିଆରି କରିଛନ୍ତି; ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଭକ୍ଷିବା କରନ୍ତି; ଏହି ହରିଙ୍କର ଏକ ଲୀଳା । ମୁଁ ସମର୍ଥ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ କଣ କରି ତୁମେ ଦୁଇଜଣକୁ ମାରିପାରିବି? ଭାଗ୍ୟ ନିଜେ କାଳର ରୂପ ।” “ଏବେ ହରି ନିଜେ ମୋତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପଠାଇଛନ୍ତି; ଯେ ଦେବ ତୁମେ ଦୁଇଜଣକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ସଦା ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସେ ଏହି ସମୟରେ କାଳର ରୂପ ଧରି, ମୋତେ କାରଣ କରି, ମାରିଥାଏ ।” ଏପରେ ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସ୍ର୍ପ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦୁଇ ଦମ୍ପତି ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ । ସେମାନେ “ଗଙ୍ଗା! ଗଙ୍ଗା!” ବୋଲି, ଭାରି ଭୋକ ଓ ଯାତ୍ରାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ । ଜାହ୍ନବୀ ତୀରର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ, ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ମହାଫଳ ପାଇଲେ । ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଅନେକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ମାନବ ଏହି ଦୁଇ ଦମ୍ପତି ସମାନ କେହି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି ।” “ହାତରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପଦେ ପଦେ ଚାଲି, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ, ସେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ତାପରେ ରମ୍ଭା, ଉର୍ବଶୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର, ଆନନ୍ଦିତ ନାରୀମାନେ ଏକାଉଁଠାରେ କଥା ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେମାନେ ଗର୍ବରେ କହିଲେ—‘ଏହି ଜଣ ନୀତିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରସିକ, ଅତି ରୂପବାନ୍ ।’” “ସେ ଆସିଛି; ମୁଁ ନିଜ କୌଶଳ ଓ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କରିବି । ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ କହି, ‘ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୌଶଳକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜାଣିଛି ।’ ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେବି; ସେ କହୁନ୍ତୁ, ‘ଏହି ନା କି ଏହି,’ ଏବେ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋ ଅଧୀନରେ ।” “ଏହି କଥାରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯେ ଏହି ରାଜା ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନୁଗତ ହେବେ?