ଜୀବନର ଶେଷରେ, ସତ୍ୟଧର୍ମ ନାମକ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଵିଜୟାଙ୍କ ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ, ଯାହା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ କି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରାଣୀକୁ ଯମଦୂତମାନେ ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର ଶାକ୍ହାର ଅଟବୀରେ ରଖିଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛର ପତ୍ର ତଳୱାର ପରି କଟାରା ଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ 'ତଳୱାର ଶାକ୍ହାର ଅଟବୀ' ବୋଲି କହନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶତକୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ରହିଲାପରେ, ରାଜା ଓ ରାଣୀ ଦୁଇଁଜଣ ଏବେ 'ବଘ ଆହାର' ନାମକ ନରକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଥିଲା। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ବଘମାନଙ୍କର ଆହାର ଭାବେ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖରେ ହଜାର ଶତକୋଟି ବର୍ଷ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାପ କ୍ଷୟ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଓ ରାଣୀ ଏ ଭୂମିରେ ବାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୂର୍ବଜନ୍ମ ମନେପଡ଼ି, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସଦା ଏକ ନଦୀତଟରେ ଏକାଠି ଦଣ୍ଡାଇ ଥାଉଥିଲେ ଏବଂ ପୋକା ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଦିନ, ସେଇ ପଥରେ କିଛି ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମାନବ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ଦୁଇଁଟି ବାଙ୍କ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଁଠାରେ ଏକ ବାଙ୍କ କହିଲା, "ବର୍ଷା ଋତୁର ମାୟାରେ ପଡ଼ି, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ କରିଥିଲି, ତାହାର ଫଳ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗୁଛୁ। ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପୀମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ତେବେ, ଏତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲାପରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ କାହିଁକି ଏଠି ଅଛୁ? ଏବେ ମୁଁ ଚାହେଁ ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ।" "ଏହି ଦୁଃଖ ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ କ'ଣ ଉପାୟ ଅଛି, ମୋତେ କହ, ପ୍ରିୟ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାଙ୍କର ରାଣୀ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ବଢ଼ି ଚାଲିଛି, ଏହା ଅସହ୍ୟ। ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଏହି କାମ କର।" ଏପରେ ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଅଚାନକ, ଦୁଇଁଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ଯାତ୍ରାକୁ ନିକଳିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିବା ପରେ ଖାଲି ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଫୁସଫୁସା ଦେଖିବାକୁ ଭୟ ଲାଗୁଥିବା 'କାଳ ସର୍ପ' ଆସିଗଲା। ସେ ସର୍ପ କହିଲା, "ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ପାପୀ ବାଙ୍କ ତୁମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଆସିଛ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭକ୍ଷିବି, କାରଣ ମୁଁ ଭୁକ୍କ ଅଛି।" ଏହି ଅପରିସୀମ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟ ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସର୍ପଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୃତ୍ୟୁର କିଛି ଭୟ ଆମ ହୃଦୟରେ ନାହିଁ, ହେ ସର୍ପ। ମୁଁ ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀରେ ସତ୍ୟଧର୍ମ ନାମକ ରାଜା ଥିଲି, ଏଠାରେ ମୋ ରାଣୀ ବିଜୟା ଅଛନ୍ତି। ମୂଢ଼ତାରେ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି; ଏହି ପାପର ଫଳରେ ଯମଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲି। ମୋ ଶେଷ କର୍ମ ଶେଷ ହେବାକୁ, ମୁଁ ଏବେ ବାଙ୍କ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋ ରାଣୀ ସହିତ। କର୍ମର ଫଳ କେହି ଟାଳିପାରେ ନାହିଁ।" "ସତ୍ୟକୁ, ଆମେ ଏବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ସର୍ପ। ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ଯାଇ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦିଅ। ଅବିଦ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଯାହା ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆଣେ; ଆମକୁ ଖାଇଲେ ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଖୁସି ଆସିବ କି? ବିଷ୍ଣୁ ଆମ ହୃଦୟରେ ଅଛନ୍ତି, ହରି ତୁମର ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତି କେଉଁ ଶତ୍ରୁତା ରଖିବା?" "ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବେ ଜନ୍ତୁମାନେ ପ୍ରତି ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯଦି ହିଂସା ହୁଏ, ତାହା ଭାଗ୍ୟର ଫଳ। ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଶ୍ରୀମତୀ, ଧନ ଓ ବିରାଟି—ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ନିଅଁତା ଲୋକ ଚାଲିଯାଏ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟରେ 'ହିଂସା' ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ଥାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜପ, ତପ, ଦାନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କାହିଁକି? ଯେଉଁ ଲୋକ ଜନ୍ତୁମାନେ ପ୍ରତି ହିଂସା କରେ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ହିଂସା କରେ, କାରଣ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁର ଦେହରେ ବିରାଜିତ।" "ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ତୁମାନେକୁ ନିର୍ମାଣ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଜଗତ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଶିଶୁ ପରି ଖେଳ କରନ୍ତି। ଦେହ ଏକ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ, ପରମାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ। ତେଣୁ ହିଂସା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।" "ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁର ଜୀବନ ନାଷ୍ଟ କରି ନିଜ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ; କିଛି ଦିନ ପାଇଁ ଏହି ଖୁସି ମିଳିଥାଏ, ଏହି ପୃଥିବୀର ଲୋକମାନେ ଏପରି କାମ କରିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମାରି ନିଜ ସୁଖ ଚାହିଁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବେ ନିଜ କିମ୍ବା ପର କୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ—ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ; ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଶୁଭତାରେ ଖୁସି—ସେ ଏହି ଜଗତରେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଅବିଦ୍ୟାରେ ମନ ରଖି ସୁଖ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସୁଖ ନିରର୍ଥକ।" "ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ଯେଉଁ ସୁଖ ମିଳେ, ବା ଜନ୍ତୁମାନେକୁ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ-ସୁଖ ଦିଆଯାଏ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏହି ସବୁ ଦ୍ରୁତ ମିଳେ। ତେଣୁ, ହେ ସର୍ପ, ହିଂସା ତ୍ୟାଗ କର, ଖୁସି ହେଇଯାଅ। ତୁମେ ଖୁସି ହେଲେ, ଆମେ ଏହି ଦୁଃଖ ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବୁ।" ଏପରେ ସର୍ପ କହିଲା, "ଯଦି ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ହିଂସା କରିବା ବଡ଼ ପାପ ନୁହେଁ, ତେବେ ତାହାହେଲେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କିପରି ଭକ୍ଷକ ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟ ତିଆରି କଲେ? ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତୁମେ ଠିକ୍ କହିଲ। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଭକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ହିଂସା ସବୁବେଳେ ନାହିଁ; ନାରାୟଣ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ସେ ସ୍ୱୟଂ ଭକ୍ଷକ ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟ ତିଆରି କରନ୍ତି; ସେ ନିଜେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି; ଏହି ହରିଙ୍କର ଲୀଳା। ମୋର ଶକ୍ତି ଅଛି—କିନ୍ତୁ ମୁଁ କ'ଣ କରି ତୁମକୁ ମାରିବି? କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ନିଜେ 'କାଳ' ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।" ଏହିପରି ଭାବେ, ରାଜା ସତ୍ୟଧର୍ମ ଓ ରାଣୀ ବିଜୟାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତିମ ଗତିର ଏହି ଗାଢ଼ ଏବଂ ଅନୁଭୂତିମୟ କଥା ଘଟିଗଲା।