ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କପିଳ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ତେଲ ଆଣି, ଶ୍ରୀକେଶବଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚତମ ଭକ୍ତି ସହ କୃତଜ୍ଞତା ପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା କପିଳ ନିତି ଏହିପରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଘରରେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ବିଲେଇ ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, ମୁଷାମାନେ ଖାଇ ଦେଉଥିଲା। ଭୋଜନ ପାଇଁ ଏହି ବିଲେଇ ଦିନ ରାତି ଘରକୁ ଆସୁଥିଲା, ତାଙ୍କ ମନ ଭୋଜନ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲା, ଏବଂ ସଦା ନାରାୟଣଙ୍କ ପୂଜାସ୍ଥଳ ଠାରେ ବସି ରହୁଥିଲା। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରରେ ବିଲେଇ ଅନେକ ମୁଷା ଖାଇ ଦେଉଥିଲା, ସେମାନେ ତେଲ ନେବାକୁ କିମ୍ବା ଦୀପର ଶଳା ଚୋରିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ। ଏହି ବିଲେଇ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ ନିତି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମୁଷା ଖାଇ ଦେଉଥିଲା; ଏଭଳି ଚାଲିଥିବା ଦେଖି, କିଛି ସମୟ ପରେ— ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଘରରେ ପବିତ୍ର ଭାବରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଉପବାସ କରି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ସେ ଜାଗରଣ କରି, ଭଜନ ଗାଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ଦ୍ୱିଜ ନିଦ୍ରା ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ବିଲେଇ ଘରର କୋଣାରେ ଦ୍ରୁତ ପଦେ ଆସି, ଅର୍ପଣକୁ ଦେଖୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ଛୋଟ ମୁଷା ତେଲ ପିବାକୁ, ଦୀପର ଶଳା ଚୋରିବାକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖିଲା। ବିଲେଇ ଲାଫ ଦେଇ ଆଗେ ବଢିଲା, ମୁଷା ତାଙ୍କ ଗହ୍ବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଶଳା ଆଘାତ ପାଇଲା, ଦୀପ ଭଲରେ ପୁନଃ ଜଳିଉଠିଲା। ତେଲର ପାତ୍ର ଉଲଟିଗଲା, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘର ଭଲରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କରି ଉଠିଲେ। ଏହି ରାତି ବିଲେଇ ମୁଷା ଖାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜାଗି ରହିଲା; ପ୍ରଭାତ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା ପରେ, ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ଦୈନିକ କ୍ରିୟା କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କଲେ; ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା କପିଳ ନିତି ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେ ପୁତ୍ର, ପଉତ୍ର, ଅପୂର୍ବ ଧନ ଓ ଧାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ-ଉନ୍ନତି ଓ ମହା ଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ଦୀପବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ, କପିଳ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ; ସୂର୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ପବିତ୍ର ମାର୍ଗ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପରମାତ୍ମା ଦୀପର ଆଲୋକ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ନିୟୁକ୍ତ କଲେ; ଏବଂ କିଛି ସମୟ ପରେ, ମୁଷା ତାଙ୍କ ଗହ୍ବରରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲା। ତାପରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ରହି, ଶୁଭ ଜୟ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦର ସ୍୵ରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ନାଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଅନେକ କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଅନେକ କୋଟି ଦିନ ଅପାର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ପ୍ରଥିବୀରେ ଏକ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ସୁଧର୍ମା, ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜକ, ସୁନ୍ଦର, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀ, ନିଜ ପତିପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ ଓ ଗୁଣବତୀ, ରୂପସୁନ୍ଦରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେ ସବୁଠୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ପୁତ୍ର ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ଦିନ କଟାଉଥିଲେ, ହରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜାଗାଇ ଦେଇଥିବା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲା। ଏହି ମାସରେ, ନାରାୟଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି; କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ସଂସାର ଭୟ ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି। ପ୍ରବୋଧିନୀ ଆସିଲା ପରେ, ରାଜା ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆଜି ପବିତ୍ର ପ୍ରବୋଧିନୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ୍ମନାଭରୁ ଉଦ୍ଭୂତ; ଆଜି ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହ ପୂଜା କରିବି।” “ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରି, ଲୋଟସ୍-ନେତ୍ର, ଅବିନାଶୀ ଦେବ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ପୂଜା କରିବି।” ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ରୂପସୁନ୍ଦରୀ ହସରେ ମୁହଁ ଶୋଭିତ କରି ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଲେ— “ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଛି, ରାଜା; ମୋ ମନରେ ରୂପ ଓ ଚାରିତ୍ର୍ୟ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଛି।” “ମୁଁ ତୁମେ ସହ ପୁଷ୍କରର ପ୍ରଧାନ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।” ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ। ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ସେମାନେ ପହଁଚିଲେ। ସ୍ନାନ କରି, ଧ୍ୟାନ ଓ ପିତୃ-ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନ୍ଦର ଦୀପମାଳା ସଜିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋଟସ୍-ନେତ୍ର, ଅବିନାଶୀ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ବିଲେଇର ଚିତ୍ର ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଲୋଟସ୍-ମୁହଁ ଦେଖି ହସିଲେ। ରୂପସୁନ୍ଦରୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପ୍ରିୟ, ମୋ ମୁହଁ ଦେଖି ହସିଲେ, କାହିଁକି?” ରାଜା ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ— “ଏକ ସମୟରେ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରରେ ଏକ ବିଲେଇ ଥିଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ଅନେକ ମୁଷା ଖାଇ ଦେଉଥିଲି। ତାପରେ ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୂଜାସ୍ଥଳରେ ଦୀପକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି—” “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ଚଳ କିମ୍ବା ଅଭିନୟ ଭଲି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାହାର ଫଳ ପାଇଛି: ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ ପାଇଲି, ଏବଂ ଏବେ ଏକ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଛି।” ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ—“ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ମନେ ପକାଇପାରିଛି; ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରରେ ଏକ ଛୋଟ ମୁଷା ଥିଲି।” “କାର୍ତ୍ତିକର ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନେ, ଦୀପ ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲା, ମୁଁ ମୋ ଗହ୍ବରରୁ ଶଳା ଉଠାଇବାକୁ ବାହାରିଲି।” “ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରୁଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଦ୍ରା ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ହେଇଥିଲେ, ତାହାପରେ ମୁଁ ଶଳା ଟାଣିଥିଲି।” ଏଭଳି, ଦୁଇ ଦମ୍ପତି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୀପବ୍ରତ ଓ ଭକ୍ତିର ମହିମା ପ୍ରଶଂସା କରି, ହରିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ଦିନ କଟାଉଥିଲେ।