ଗଙ୍ଗା ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ରହିଛି। ଯେଉଁ ଜଣେ ଜଣାଣ, ପଞ୍ଚମହାୟଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଗଙ୍ଗା ମନ୍ଦିରେ ନିୟମିତ ବ୍ରତ ଓ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ଅପରାହ୍ଣ ବେଳେ ମହାଦେବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ପୂଜାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଓ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦିବ୍ୟ ନାରିକେଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି, ଏବଂ ମନେ ମନେ ଜାହ୍ନବୀଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରି, ନାରିକେଳ ଜଳ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଭଲି ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପରେ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ, ଘୃତଦୀପର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ, ଶୁଭ୍ର ଧୂପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମନୋହର ଫୁଲରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କରାଯାଏ। ଏହାସହିତ ରସାଳ ଫଳ, ଉତ୍ତମ ନୈବେଦ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ ଜଳ, ଖଦିର ମିଶ୍ରିତ ପନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ନିଜ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁଯାୟୀ ଗୀତ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଗଙ୍ଗା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଏପରେ, ଦେବୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଭକ୍ତିସହିତ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍। ପରଦିନ ତୀରେ ଉପବାସରେ ରହି, ଏ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ୍—"ହେ ଜାହ୍ନୁତନୟେ, ମୁଁ ଏବେ ଭୋଜନ କରିବି, ମୋତେ ଶରଣ ଦିଅ, ହେ ନିର୍ମଳେ।" ଏ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମନ, ବାଣୀ ଓ କାୟାରେ ଜୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରାତି ଜାଗି ରହିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଏହା କଠିନ ହୁଏ, ତେବେ କେବଳ ଫଳ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଭାତ ମାନେ ଖାଇବେ ନାହିଁ, ବା ନୂତନ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରିବେ ନାହିଁ। ପ୍ରଭାତରେ ପୁଣି ଏକଥର ଗଙ୍ଗା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଯଥାଶକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରେ ଏହି ପୂଜା ଓ ଜାଗରଣ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ହେଉ, ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ସହିତ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବେ। ଏପରି ଯିଏ ଜାହ୍ନବୀ ତୀରେ ଏହି ଉପବାସ ଓ ପୂଜା କରେ, ସେ କେତେ ମହାଫଳ ପାଏ, ତାହା ଶୁଣ। ସେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭି, ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସହ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରେ। ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଯୁଗ ଯାଏଁ ସେ ବିଷ୍ଣୁ ନଗରେ ରହି ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ। ପରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାଇ, ଏଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ସୁଖ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ। ସେଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଶେଷ ହେଲେ, ଚମତ୍କାରି ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ। ଏଠି ସେ ଦୁର୍ଲଭ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ଗଣପତି ପଦ ଲାଭ କରେ। ଶିବ ନଗରେ ଏକାଳ ରହି, ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ଯାଇ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାସବ ଭଳି ମହାନ ମାନ୍ୟତା ଲାଭ କରେ। ଏଠି ସେ ଶତକୋଟି ଯୁଗ ଯାଏଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏହାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଏଠି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅମୃତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁଣି ପୃଥିବୀକୁ ଫେରି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ହୁଏ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରିଘା ରାଜ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ବିପକ୍ଷୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ କରେ। ଜୀବନ ଶେଷେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଶୁଭ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରି, ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ମହାନ୍ୟତା ସହିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ। ଏଠାରୁ ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ନଗରକୁ ଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାରି ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ଏହିପରି ଦେବ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେଉଁଠି ଜାହ୍ନବୀ ତୀରକୁ ଯାଏ, ସେ ଏହି ମାର୍ଗରେ ଏଭଳି ଫଳ ପାଏ। ଯଦି ପଥରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ—ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ସନ୍ଧିକାଳରେ ସତ୍ୟଧର୍ମ ନାମକ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ରାନୀ ବିଜୟା ଥିଲେ। ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଧରାପାଳନ କରି, ଶେଷେ ଦୁହେଁ ଏକାଠି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଯମଦୂତମାନେ ଦୁହେଁକୁ ବାନ୍ଧି ଯମଲୋକକୁ ନେଲେ। ତାଁକୁ ଦେଖି ଧର୍ମରାଜା ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ଦୁହେଁର କର୍ମ ତୁମେ ଯାଞ୍ଚ କର।" ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଭକ୍ତିସହିତ କହିଲେ—"ମହାରାଜ, ମୁଁ ଏହି ଦୁହେଁର ସମସ୍ତ କର୍ମ କହିବି। ଏମାନେ ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କିଛି କରିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି। ଏଥିରେ ରାନୀ ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଶୁଣ।" "ଏକଦା ଏଠାରେ ଏକ ଅକେଳା ମୃଗ, ବାଘର ଭୟରେ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି ସଭାକୁ ଆସିଥିଲା। ରାଜା ଉତ୍ସୁକତାରେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ତାଙ୍କ ତଳୱାରରେ ମୃଗଟିକୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ଯଦିଓ ଏହା ଶରଣ ନେଇଥିଲା। ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ଏହି ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ରାନୀ ସଦା ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ।" "ଏହି ମୃଗ ଶରୀରର ଯେତେ ଲୋମ ଥିଲା, ତେତେ ହଜାର ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅନେକ କୁଟୁମ୍ବ ସହିତ ନରକରେ ଯାଇବେ। ଯିଏ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜ ଜୀବନ କିମ୍ବା ଧନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ, ସେ ତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବ।" "ଏହିପରି ଯିଏ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଭଳି ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ଶମିତ ହୁଏ।" ଏହି ଭାବେ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ନିୟମିତ ଉପବାସ, ପୂଜା, ଜାଗରଣ ଓ ଦାନ କରିଥିବା ଜନଙ୍କୁ ଅପୂର୍ବ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଧର୍ମର ମହିମା ଅମୂଲ୍ୟ।