ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୁବତୀ, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଯୁବତୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଶହସ୍ତ କରି ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ନଗରରେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଓ ପ୍ରିୟା ହୋଇ ରହିଲେ; ତାଙ୍କର ହାଡ଼ ଯାଏଁ ଗଙ୍ଗାରେ ରହିଥାଏ, ଜୈମିନୀ, ଏତେ ଶତ କୋଟି କୁଳ ଯାଏଁ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ବସିଥାଏ। ଯେ କିଂଗମାନେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଦେବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦେବୀ ଯୁବତୀମାନେ ପ୍ରେମର ଆଧାର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହା ଗଙ୍ଗାରେ ହାଡ଼ ଦିବାର ଫଳ ଅଟୁଟ, ଜୈମିନୀ। ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ହାଡ଼ ଯାଏଁ ଗଙ୍ଗାରେ ରହିଥାଏ, ଏତେ ଶତ କୋଟି ଯୁଗ ଯାଏଁ ସେ ଦେବଲୋକରେ ବସିଥାଏ। ଦ୍ୱିଜ, ଯେଉଁ ମୃତଦେହ ଗଙ୍ଗାରେ ପାଣିର ଧାରାରେ ଭାସିଯାଏ, ତାହାର ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଫଳ ଶୁଣ, ଜୈମିନୀ: ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବୀ ଯୁବତୀମାନେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ସେକୁ ଚମତ୍କାର ଚୌରିରେ ଉଡ଼ାଉଛନ୍ତି। ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୟ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଇଯାଏ, ତାହାକୁ ଚୌରି ଉଡ଼ାଯାଏ; ଯାହାର ମୃତଦେହ ଜାହ୍ନବୀର ତଟରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର କୁଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ; ଦେହ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନର ଶୁଭ ଗନ୍ଧରେ ମସି ହୋଇଯାଏ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସଦା ଦେବୀ ଯୁବତୀମାନେ ସହିତ କ୍ରୀଡା କରିଥାଏ; ଯଦି ତାଙ୍କର ଦେହ କାଉ, ଗୃଧ୍ର, ଶ୍ୱାନ, ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଯାଏ, ଯାହାର ଦେହ ଭାଗ ଭାଗ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ଶୁଣ: ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବୀ ଯୁବତୀମାନେ ସହିତ ସେ ସଦା ଶୟ୍ୟାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଇଯାଏ। ହାଡ଼ ଗଙ୍ଗାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାହାର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଶୁଣ: ସେ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁକୁତ ପହିଲା ଭୂଷିତ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୂଳି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିକିରଣ ହୁଏ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଶକ୍ର ପରି ହୋଇଯାଏ। ଯଦି ଜଣେ ମାନବର ଦେହ ଅଚେତନରେ ଗଙ୍ଗାରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନାରାୟଣ ସହିତ ଏକତା ପାଇଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାରେ ଅଙ୍ଗାର ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ପାଣିରେ ଭାସିଯାଏ, ଏତେ ଅଙ୍ଗାର ଯାଏଁ ଶତାବ୍ଦୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାଏ। ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଏକ ସମୟରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଦେହ ଗଙ୍ଗାରେ ପଡ଼ିଲେ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆଉ କଣ କହିବି? ଏଠି ସତ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ: ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବାର ମହାତ୍ମ୍ୟ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମାନବ ଏକବାର ଭକ୍ତି ଓ ଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ମହାସାଗରକୁ ଦୂର କରି, ଏକ ନୌକାରେ ପାର ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତୋଷର ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ଜୈମିନୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଆଉ ଏକଥା, ଗୁରୁ, ଗଙ୍ଗାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମ୍ୟ କୁ ମୋତେ କହିଦିଅ; ଗଙ୍ଗାର କଥାର ଅମୃତ ଏତେ ମଧୁର ଯେ, ମୁଁ ପୁନି ପୁନି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତୁମେ ଗଙ୍ଗାରେ ଭକ୍ତି ଦେଖାଉଛ, ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ପୁନି କହିବି; ଯେଉଁମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାଦ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ କାନ ଗଙ୍ଗା ତରଙ୍ଗର ହୁଁଡା ଶୁଣିଥାଏ, ଯେଉଁ ଜିହ୍ବା ତାହାର ଜଳର ମଧୁର ସ୍ୱାଦ ଜାଣିଥାଏ—ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ଯେଉଁ ଚକ୍ଷୁ ଜାହ୍ନବୀର ସୁନ୍ଦର ତରଙ୍ଗ ଦେଖିଥାଏ, ଯେଉଁ ମାଥା ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥାଏ—ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଯେଉଁ ହାତ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାଏ, ଯେଉଁ ଦେହ ତାହାର ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ—ସେମାନେ ଫଳବତ୍। ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତଟରେ ଦେହ ପଡ଼ିଲେ ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥର ଫଳ ମିଳେ; ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଜାହ୍ନବୀ ତଟକୁ ଆସନ୍ତି। ସେମାନେ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି: 'ଆମେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲୁ, ତେଣୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ପାଇଲୁ।' 'ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହେବ, କାରଣ ଆମର ପୁତ୍ର ଏମିତି; ଏହି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲୁ।' 'ପୁତ୍ର ଯେଉଁ ଅର୍ପଣ କରିବେ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ପାଇପାରିବା।' 'ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣ ଆମ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହେବ; ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ନରକରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି—' ସେମାନେ ଦେଖି କହନ୍ତି: 'ପୁତ୍ର ଯାହା କରୁଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ନରକର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା।' 'ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଆମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା।' ପୁତ୍ରର କୃପାରେ ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ପାଇବା; କିନ୍ତୁ ଯଦି ମାନବ ବାଟେ ଯାଇ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଘରକୁ ଫେରିଯାଏ—ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ନିରାଶ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଯାହା ଦିନେ ପିତୃମାନେ ଦେହ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଇ ଯୁଗଳ କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଝୁଲା, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଚାଲନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଯାତ୍ରାରେ ଚମ୍ମା ଯାତ୍ରା, ଛତା ନେଇବା ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ; ରାସ୍ତାର କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁଃଖ କୁ ଅପସ୍ତମ୍ଭା ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଘରର ସୁବିଧା କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଭାବନା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା କିମ୍ବା ନାସ୍ତିକ ସହିତ ମିଶିବା ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଗଙ୍ଗା ଯାତ୍ରାରେ ଦୁଇବାର ଖାଇବା, ବିବାଦ କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଲୋଭ, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଅତି ହସିବା ଓ ଦୁଃଖ କରିବା ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ; ନିଜକୁ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଇଯାଇବା, ଭୂମିରେ ଶୁଇଯାଇବା ଭାବିବା ଉଚିତ। ପଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଗଙ୍ଗାର ଶୁଭ ନାମ ଓ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଶୁଭ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାୟିନୀ ବୋଲି କହିବା: 'ହେ ଗଙ୍ଗା, ଦେବୀ, ଜଗତର ମାତା, ମୋତେ ତୁମର ଦର୍ଶନ ଦିଅ।' ଏପରି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର କରିବା: 'ହାୟ, କିପରି ମୁଁ ଘର ଛାଡ଼ି ଏଠିକୁ ଆସିଛି?' ଏପରି ଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଯାତ୍ରାର ମହାତ୍ମ୍ୟ, ତାହାର ଦିବ୍ୟ ଫଳ ଓ ପବିତ୍ରତା ଜୈମିନୀଙ୍କୁ ବ୍ୟାସ ଉତ୍ତର ଦେଇ ଖୋଲାସା କରିଲେ।