ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଦୀପର ବାତି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପାଇପାରନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦୀପରେ ତେଲ ଓ ବାତି ରଖିବା କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥିତିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଦୀପ ଝୁଲିଯିବାବେଳେ, କେହି ଏହାକୁ ପୁନଃ ଜଗାଇପାରେନାହିଁ; ଏହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଯେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦୀପ ପାଇଁ ଥୋରେଥୋରେ ତେଲ ଭିକ୍ଷା କରି, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଅତି ନିମ୍ନ ମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ, ଯଦି ନମସ୍କାର କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଉଥିବାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା କୌଣସି କାରଣରେ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କୁହାଯାଏ, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ସୁନ୍ଦର ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ କପିଳ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ନିୟମ, ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ, ଦରିଦ୍ର ହେବା ସତ୍ୱେ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଥିଲେ ଓ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ନିଜ ପରିବାର ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ସେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ସଦା ଦୀପ ଜଳାଉଥିଲେ। ଭିକ୍ଷା କରି ଆଣିଥିବା ତେଲ ନେଇ ଘରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ମହାତ୍ମା କପିଳ ନିୟମିତ ଦୀପ ଜଳାଉଥିବା ବେଳେ, ସେଠାରେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ବିଲେଇ ସଦା ମେଉଁ ଖାଇବା ପାଇଁ ଆସୁଥିଲା। ଖାଦ୍ୟ ଲାଗି ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ମେଉଁ ଧରିବାକୁ ଆସୁଥିଲା; ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ମନ ଦେଇ, ସେ ସଦା ନାରାୟଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିଥାଏ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ବହୁତ ମେଉଁ ବିଲେଇ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇ ଖାଇଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତେଲ କିମ୍ବା ବାତି ଚୋରିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ। ବିଲେଇ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ୍ ହୋଇ ସେମାନେ ମେଉଁ ଖାଉଥିଲା; ଏପରି ଭାବେ କିଛି ସମୟ ବିତିଗଲା। ଏକଦାଶୀ ଦିନରେ, ସେ ଅର୍ଣ୍ଣ ଚର୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଘରେ ଜନ୍ମାନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଉପବାସ ରହି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେ ରାତି ଜାଗରଣ କରି, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି କଲେ; କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ହେଉଁଥିବାବେଳେ, ସେ ଦ୍ୱିଜନ୍ମୀ ନିଦ୍ରା ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଏକ ତୀବ୍ର ଦାନ୍ତ ଥିବା ବିଲେଇ ତୁରନ୍ତ ଘରକୁ ଆସିଲା; ସେ ସଦା ଘରର ଏକ କୋଣାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ନିବେଦନ ଦେଖୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ଛୋଟ ମେଉଁ, ତେଲ ଖାଇବାକୁ ଆସିଥିଲା, ଯାହା ଧୀରେ ଜଳୁଥିବା ଦୀପରୁ ବାତି ଚୋରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲା, ଦେଖିଲା। ବିଲେଇ ଦୌଡ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା, ମେଉଁ ତାଙ୍କ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତାଙ୍କ ପାଦରେ ବାତି ଲାଗିଗଲା, ଦୀପ ଆଉ ଭଲ ଭାବେ ଜଳିଉଠିଲା। ତେଲ ଭରା ପାତ୍ର ଉଲ୍ଟିଯିବା ସହିତ ଘର ଭିତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ହେଲା; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନିଦ୍ରା ଓ ମୋହ ଛାଡ଼ି ଉଠିଲେ। ସେଇ ରାତି, ବିଲେଇ ମଧ୍ୟ ଜାଗିଥିଲା, ମେଉଁ ଧରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ; ପରେ, ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ପ୍ରତିଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ କପିଳ ନିୟମିତ ଦୀପ ଜଳାଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ପୁତ୍ର, ପଉତ୍ର, ଅପୂର୍ବ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରୀ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ଦୀପବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ କପିଳ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ପବିତ୍ର ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦୀପର ଆଲୋକର ଆକାରରେ ପରମାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ସେଇ ମେଉଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୁହାରେ ଶେଷ ହେଲା। ଏଉଁଠି, ଏକ ଶୋଭାମୟ ଦେବ ରଥରେ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ; ଶୁଭ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ମଧ୍ୟରେ, ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକକୁ ଗଲେ। କୋଟି-କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଅନେକ କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ସୁଧର୍ମା, ଧର୍ମିକ ଆତ୍ମା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଶୋଭାବାନ୍, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ରୂପସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ପତିନିଷ୍ଠା ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ। ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ପୁତ୍ର ଓ କୁଳୀନ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସେଉଁଠି ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲା, ଯାହା ହରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଗୃତ କରେ। ଏହି ମାସରେ ନାରାୟଣ ଭକ୍ତମାନେ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି; କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମମାନେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏହି ସବୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ସଂସାର ଭୟରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବାମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ପ୍ରବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀ ଆସିଲାପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ରାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଆଜି ପବିତ୍ର ପ୍ରବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ୍ମନାଭ ରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମୁଁ ଆଜି ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହ ପୂଜା କରିବି।" "ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କର କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ପଦ୍ମନେତ୍ର, ଅବିନାଶୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ପୂଜିବି।" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଇଚ୍ଛା ଶୁଣି, ସେଉଁଠି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସ୍ନିଗ୍ଧ ହାସି ସହ ରୂପସୁନ୍ଦରୀ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଲେ— "ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ହେ ରାଜନ୍। ମୋର ରୂପ ଓ ଶୋଭା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଜାଗିଛି।" "ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହିତ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଏପରି କହି ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସେଇ ସମୟରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଚାଲିଗଲେ।