ଗଙ୍ଗା ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ କୌଣସି ଅପରାଧ କଲେ ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କେଉଁଠିଏ ମିଳେ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠିଏ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ହୋଇଥିବା ପାପ ଗଙ୍ଗାରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କଦାଚିତ୍ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ କୌଣସି ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଶରୀର, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ସଂଚୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍। ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଯେଉଁଠିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେଠିଏ ଜମି, ପାହାଡ଼, କିମ୍ବା ଅଟବୀ ଯାହାଁସବୁରେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଗଙ୍ଗା ତୀର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେଉଁଠିଏ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ଶତଶଃ କାର୍ଯ୍ୟ ଥାଏ। ଭିକ୍ଷା ଖାଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ରହିବା ଉଚିତ୍, ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠିଏ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ଏପରି ମହତ୍ୱ ଯେ, ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ହଜାରା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ। ଏଠି ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଯେଉଁଠି ହରି ଉପାସନା କରାଯାଏ, ଯଦିଓ ସେ କେବେ ଜନ୍ମେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତରେ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଏଠି ପୁନଃପୁନଃ କୁହାଯାଉଛି। ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନ କଲେ ପରମ ପଦ ମିଳେ; ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳି ଦେବଲୋକରେ ଦଶହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ ମିଳେ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ମହିମା କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯିଏ 'ଗଙ୍ଗା' ନାମ ସ୍ମରଣ କରେ, ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ହରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶରୀରରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଚିହ୍ନ ଥାଏ, କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନୀକୁ ଦେଖି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ତାହା ଶ୍ମଶାନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ମାନାଯାଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗାରେ ଅଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶରୀର ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ହଜାରା ବର୍ଷ ଧରି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଚିତାଭସ୍ମ, ଅସ୍ଥି, ନଖ, କିମ୍ବା କେଶ ଗଙ୍ଗାରେ ବିଳୀନ ହୁଏ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ଭାବରେ ଯେଉଁଠି ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗାରେ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜଣେ ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଏକ ନୂତନ ଯୁବତୀ ଦେବୀ ପଦ୍ମଗନ୍ଧାଙ୍କ ସହିତ ବିହାର କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ଯୁବତୀ ପଦ୍ମସୁଗନ୍ଧି, ସବୁ ରସରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ନୂତନ ଯୌବନର ଉତ୍ସାହରେ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଦେଇ ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଶକ୍ର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଶୟ୍ୟାରେ, ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ପାଖରେ, ପଦ୍ମନୟନା ପଦ୍ମଗନ୍ଧାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ରହି, ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ର ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ବେଟେଲ ବକ୍ସ ବନେଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀମତୀ ପୌଲୋମୀ (ଶଚୀ) ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ ଦେବ, ତୁମେ କ'ଣ କରୁଛ? ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁମ ପାଦେ ମୁଣ୍ଡ ନମାନ୍ତି, ତୁମେ କିପରି ମୋର ଦାସୀ ପଦ୍ମଗନ୍ଧାଙ୍କୁ ଏପରି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ବେଟେଲ ବକ୍ସ ଦେଉଛ? ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଅଛ, ଏହି କାମ ଯଥାର୍ଥ ନୁହେଁ। ମଧୁମକ୍ଷିକାକୁ ମଧୁ ଦେଲେ ସେ ଗନ୍ଧ ନେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ମହିମା ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀର ସ୍ୱାମୀ, ଏପରି ନିଚ କାମ କିପରି କରିପାରିବ?" ଏପରି ଅନେକ ଭାବେ ପୌଲୋମୀ ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "ମୋର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଜାଣନ୍ତି। ତୁମେ କିଏ ଯେ ଏପରି ଅପମାନ କରୁଛ? ଅନ୍ୟେ ଦୁଇ ଆଖିରେ ଗୁଣ ଦୋଷ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିଲେ ହଜାର ଆଖିରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଦୋଷ ପ୍ରଥମେ ଗୁଣବାନ ଲୋକେ ଦେଖନ୍ତି। ଯଦି ମୋର କିଛି ଗୁଣ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତୁ।" ଏପରି କହି, ପଦ୍ମଗନ୍ଧା କ୍ରୋଧରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଶୟ୍ୟାରୁ ଉଠି ଦୁଃଖର ଦାହ କଲେ। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ବିନୟରେ କହିଲେ, "ପ୍ରିୟେ, ମୋର ପ୍ରାଣନାଥ, ତୁମେ କେଉଁଠିଯାଉଛ? ମୁଁ କ'ଣ ଅପରାଧ କରିଛି? ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ତୁମ ପାଇଁ ସବୁ କରେ। ଦାସର ଜୀବନ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଦାସୀ ହୁଏ, ତୁମେ ମୋର କଥା ଶୁଣୁନାହଁ।" ଏପରି ବୋଲି, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ଆଉଥରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ତାପରେ ଶଚୀ କହିଲେ, "କ୍ରଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ଜୀବନ ଧନ୍ୟ, ମୋର ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ। ତୁମେ ସଦା ସଉଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ। କ୍ରଞ୍ଚର ପୁଣ୍ୟ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ସଉଭାଗ୍ୟ ରହିବ, ପରେ ଦୁଃଖ ଆସିବ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଭୋଗ କର। କେତେ ଦିନ ତୁମେ ଏପରି ରହିବ, ତୁମର ଗୁଣ ନାହିଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ପଦ୍ମଗନ୍ଧା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ବିରୋଧ ଛାଡ଼ି, ସେ ପୌଲୋମୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ହେ ପୁଲୋମା କନ୍ୟା, ତୁମେ ଯାହା କହିଲ ତାହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!