ପୃଥିବୀର ଶାସକଙ୍କୁ କହାଯାଉଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯଦି ସ୍ନେହିତମାନେଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ନରକର ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିଛି। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତାପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ—ଏଠାରେ ଧନ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ପରଲୋକରେ ନରକ ମିଳେ। ରାଜନ୍, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ଏହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ, କାରଣ ତାହା ପାଇଁ କେବେ କେବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ପିତାପ୍ରତି ଅବହେଳାର ପାପ ଚିରକାଳ ରହିଯାଏ। ପିତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଏଠି ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଗଛ ଖଟିଖଟି ଅର୍ଜିତ ହୋଇଥିଲା ଓ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିଲା, ତାହାକୁ ଲୋକେ ଏଠି ଅବହେଳାର କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା କାଟି ଦେଉଛନ୍ତି। ରାଜନ୍, ଜେଉଁ କିଛି ପିତୃମାନେଙ୍କ ନାମରେ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ସମସ୍ତ ହରି ନିଜେ ପିତୃରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି, ଦେଖିପାରିବା ଦେବତା ଭାବରେ ମାତାପିତାଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପିତାପ୍ରତି ଭକ୍ତି ବିନା ବଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହନ୍ତି। ଏହିପରି ମହାଦୁଃଖ ଏବେ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି; ମୁଁ କେବେ ମୋର ଜୀବନୀ ସହିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବି କି ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ବ୍ୟାସ ଜଣାଇଲେ—ତାଙ୍କର ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ, ଏବଂ ଖୁସି ହେଲେ, ପୁନିପୁନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ରାଜା କହିଲେ, “ଓ ଗୃଧ୍ର, ତୁମ ମୁଖରୁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିଲି, କିନ୍ତୁ ଆମେ କିମ୍ବା ଏଠି ଥିବା ଅନ୍ୟେ, ଆମ ହୃଦୟରେ ଏହା ପ୍ରତ୍ୟୟ ମିଳୁନାହିଁ।” ତେବେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚରିଲା—“ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; ଏଠି କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ପରେ, ଗୃଧ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ, ଗଙ୍ଗାର ମହିମା କଥା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ୍ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଡ଼ାକ ଦେଇ ଢ଼ୋଲ ବାଜିଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆସିଲା, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା; କୈଟଭ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଦୂତମାନେ ଆସିଥିଲେ। ତାପରେ, ସେ ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହ ଏହି ରଥରେ ଚଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାହାଣୀ ଶୁଣି, ରାଜା, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଜୀବନୀ ସହିତ, ଗଙ୍ଗାସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ଭାଗୀରଥୀ ସମ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ନାମ ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରର ମହିମା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ମନୋଭାବରେ ମନ୍ଦିରରେ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନାଶ ହୁଏ। ବ୍ୟାସ ଏପରି କହିଲେ—“ପୁନି ଆଉଥରେ ଗଙ୍ଗା ମହିମା କଥା ତୁମକୁ କହିବି; ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିଲେ, ଗଙ୍ଗା କଥାର ଅମୃତ ପିଉ। ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମାତୃଭକ୍ତି ପରି ହରିଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ। ଗଙ୍ଗାରେ ଯେଉଁ କିଛି ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅକ୍ଷୟ ଥାଏ। ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ଜଳ ଦେଖି, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ହେବା ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜଳରେ ଭକ୍ତି ସହ ନ ଥାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ପଶୁ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ଜଳ ଭକ୍ତି ସହ ନ ନେଲେ, ଦଶ ମିଳିଅନ୍ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଏକାକ୍ଷଣରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି କାହାକୁ ଗଙ୍ଗାତୀରକୁ ଯିବାରୁ ବଞ୍ଚାଏ, ସେ ବଂଶଜ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ପ୍ରସ୍ରାବ କିମ୍ବା ପରିସ୍ରାବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୋଟି କୋଟି ଯୁଗ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମିଳେନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ତୀରରେ କଫ, ଲାଲ, ଅପବିତ୍ରତା, ଅଶ୍ରୁ କିମ୍ବା ମଳ ଫେଙ୍କନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ନରକବାସୀ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା କଫ ଫେଙ୍କନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାନ୍ତି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ଲାଗେ। ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ପାପ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂର୍ଖତା; ଏହି ପାପ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏହା ଶାନ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଗଙ୍ଗାରେ ନାଶ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ କୌଣସିଠାରେ ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେହିପାଇଁ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ କଦାପି ଗଙ୍ଗାରେ ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାର୍ଯ୍ୟ, ଚିନ୍ତା ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦିବ୍ୟ ନଦୀ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଏମିତି କୌଣସି ଦେଶ, ପାହାଡ଼, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ଜୟମିନି, ଗଙ୍ଗାତୀର ଛାଡ଼ି, ଶତ ଶତ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଭିକ୍ଷା ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ରହିବା ଉଚିତ୍; ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଯଦି ଗଙ୍ଗାରେ ଶରୀର ଛାଡ଼େ, ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ରହି ହରିଙ୍କ ପୂଜାକୁ ଭକ୍ତି ସହ କରନ୍ତି, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମନରେ ମାତୃ ଗଙ୍ଗାପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ମୁଁ ପୁନିପୁନି ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ କହୁଛି। ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିଲେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ମିଳେ; ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ‘ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦଶହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ। ଯାହାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଗଙ୍ଗା କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।