ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାବଳୀ ରାଜା ମନୋଭଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କରି, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାଗର ସହିତ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀକୁ ଡାକି, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ। ରାଜା ମନୋଭଦ୍ର କହିଲେ, “ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଛି; ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ, ସେନା, ଓ ଯାନ ସମେତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କରିଛି। ମୋ ଜାତିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦେବମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ, ସେନା, ଯାନ ସମେତ, ମୋର ସମ୍ମାନ ପାଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ନିଜ ବଂଶକୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉଚିତ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ କରିଛି; ତଥାପି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମୋର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ନେଇ ନିଅଛି। ଏବେ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ, ଅଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ; ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ରାଜସିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ। ଏକ ମହିଳା ଦେହରେ ଶୃଙ୍ଗାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧା ଅଙ୍ଗ ଥିଲେ, ଏହିପରି ହୁଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା ରହିଛି, ଭୂମିର ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଭୟ କରନ୍ତି। ଦକ୍ଷତା ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦୃଷ୍ଟିର ଲାଗି ଅନ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ଚାହନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥିବା ସହିତ ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କପାଖରେ ଥିଲା। ଭୂମି ବୃଦ୍ଧ ରାଜାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଯେପରି ଏକ ମୁକ୍ତା ନାରୀ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି; ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗୁଣ ଲଭ୍ୟ, ଏବଂ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲଭ୍ୟ। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲଭ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଲଭ୍ୟ; ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ଯଦିଓ ଅଛି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ରାଜା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପାଦକ, କେବଳ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କର କଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟି ଦିଅ। ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଏହି ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏହିପରି ଚାହୁଁ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ— “ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ରାଜନୀତିରେ ଶିକ୍ଷିତ, ଏହା ଆମର ମତ ମଧ୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦୁଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଅ ସଭାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଥିଲେ ବୀରଭଦ୍ର ଓ ଯଶୋଭଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାମୟ ଉପପ୍ରିନ୍ସ। ସେମାନେ ସଦା ପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ। ତାପରେ ରାଜା, ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରଥମ, ରଜ୍ୟକୁ ବାଣ୍ଟି ଦେଲେ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ, ଜିଜ୍ଞାସାରେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଗୃଧ୍ର ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେମାନେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ପଖିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ରାଜା ପଚାରିଲେ, “କେଉଁ ଶୁଭ କାରଣରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଆସିଛ?” ଗୃଧ୍ର କହିଲେ— “ମୁଁ ଗୃଧ୍ର, ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଏହି ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ, ହେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜଳାଇବା। ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ ଦେଖିଥିଲି। ଏହି ଜନ୍ମରେ, ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।” ଗୃଧ୍ରଙ୍କର ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି, ପୁନି ଋଷିକୁ ପଚାରିଲେ। ରାଜା କହିଲେ— “ଗୃଧ୍ର, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣିଛି; କିପରି ତୁମେ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କର ପୂର୍ବ ଇତିହାସ ଜାଣିଛ?” ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଗତ ଇତିହାସ ଜାଣ, ତେବେ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ଖୋଲି କହ। ଗୃଧ୍ର କହିଲେ: “ହେ ରାଜା, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହି ଦୁଇ ଚଣ୍ଡାଳ, ଗରସଙ୍ଗର ନାମରେ, ସତ୍ୟଘୋଷର ପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମୟରେ ନିଜ ଘରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ତାପରେ ଦୂତମାନେ, ଯମଙ୍କର ଦନ୍ତାଳି, ଆସି ସେମାନେକୁ ନେଇବାକୁ ଆସିଲେ। ଅନେକ ହଜାର, ହାତରେ ଫାସୀ ନେଇ, ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ, ଚମଡ଼ର ରଶିରେ ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲେ। ସେମାନେକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଗୃହକୁ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ରାସ୍ତାରେ ନେଇଗଲେ; ଧର୍ମରାଜ ଦେଖି, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତାରରେ ଯାଞ୍ଚ କର।’ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ସମସ୍ତ ଭଲ ଓ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କଲେ। ମୂଳରୁ ଖୋଜି, ତାପରେ ଅନ୍ତକାକୁ କହିଲେ— ‘ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମହାନ। ଯଦି କିଛି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇଛି। ସେମାନେ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦାନ ଦେଇନଥିଲେ। ଏହି କାରଣରେ, ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ନରକର ଯାତ୍ରୀ। ଯେଉଁ ଦାତା ଦାନ କରେ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦେଇନଥିଲେ— ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା। ଦାତା ଦାନକୁ ଫେରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗ୍ରହୀତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ଦୁଇ ଜଣ ନରକରେ ରହିବେ; ତେଣୁ, ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ମହାପାପୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ପତିର ଚୋର। ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ନେଇଯିଅନ୍ତୁ।” ଏହିପରି, ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦୂତମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଝାପି ଦେଲେ। ଏହି ଦିନରେ, ମୁଁ ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ନେଇଯିଲେ। ମୁଁ କଣ କରିଥିଲି, ରାଜା, ଶୁଣ; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁ କଥା, ଆରମ୍ଭରୁ କହିବି। ପୂର୍ବରୁ, ମୁଁ ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଭୂମିରେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବଗ, ବଡ଼ ବଂଶର, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲି। ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହିଳା ମଞ୍ଜୁକଷା ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ, ପତିବ୍ରତା, ଶୁଭ ବଂଶର, ଅତି ଭାଗ୍ୟବତୀ। ମୁଁ ଅସାବଧାନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଅଭିମାନରେ, ଏକଥା ମନରେ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିଥିଲି। ମୁଁ ସଭାରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିଲି; ଧନୀ, ଶୁଭ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ, ଓ ନିଜ ବଂଶକୁ ପୋଷଣ କରିବାରେ ଲଗ୍ନ।