କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ ଦିଆଯିବା ପରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବିଲେ—“କୃଷ୍ଣ ମୋତେ କୌଣସି ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଧନ ଦେଲେ ନାହିଁ”—ଏହି ଚିନ୍ତା ନେଇ ସେ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଦେଖିଲେ, ଦେଖିଲେ ସେଠି ପ୍ରଚୁର ଧନ ଓ ଧାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ମନେ କଲେ, “ଏହି ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମିଳିଛି।” ଏହି ଆନନ୍ଦରେ, ଦେବୀୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଉପଭୋଗ କଲେ, ବହୁତ ଯଜ୍ଞ କରି ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ, ଏବଂ ଏହି କୃପାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱର୍ଗ ସୁଖ ଲାଭ କଲେ। ତାପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନ ଚାଳାକି ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଡବମାନେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଓ ତାଙ୍କର ମହାନୀୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ସହିତ, ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବାରୋ ବର୍ଷ ରହିଲେ, ଏବଂ ଏକ ବର୍ଷ ମାନ୍ୟ ରୂପେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ ଦରବାରରେ ଅଜ୍ଞାତବାସ କଲେ। ପରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ସାଥୀ ହୋଇ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପାଞ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ସହିତ, ପବିତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେଠାରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଏଗାରୋଟି ଅଖ୍ୟାନୀ ସେନାକୁ ବଧ କଲେ। ପାଞ୍ଡବମାନେ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରି, କୃଷ୍ଣ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏକ ଦିନ ଜଣେ ବେଦ ପାଠକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ମୃତ ପୁଅକୁ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ରଖି, ବହୁତ ଦୁଃଖରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି କହିଲେ, “ମୋ ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ପୂର୍ବରୁ ମରିଗଲେ, ଏହା ଛଅଟିଏ। ଯଦି କୃଷ୍ଣ ଏହାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏଠି ମରିଯିବି।” କୃଷ୍ଣ ଏହି ନିନ୍ଦା ଶୁଣି ମୌନ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖିଲେ। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଶିଶୁକୁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ଦୟାରେ ଭରିଗଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।” ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଥିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏପରେ, ଅର୍ଜୁନ ବହୁତ ମୃତସଞ୍ଜୀବନ ଅସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁର ଜୀବନ ଫେରିଲା ନାହିଁ। ଏହି ଅସଫଳତାରେ ଅର୍ଜୁନ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେବେ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା କୃଷ୍ଣ ବିତରଣୀ ଗୃହରୁ ବାହାରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତ ପୁଅକୁ ଦେଇଦେବି।” ଏହିପରେ, ଗରୁଡ଼ରେ ଅର୍ଜୁନ ସହ କୃଷ୍ଣ ବସି, ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଦିବ୍ୟ ମଣିମୟ ମଣ୍ଡପରେ ଦେବୀ ସହ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଶିର ନମାଇଲେ। ନାରାୟଣ ତାଙ୍କୁ ବାହୁପାଶରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ?” କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।” ତେବେ, ନାରାୟଣ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ, ସେମାନେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ନିଜେ ବସି, ଦେବମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ଶ୍ରୀଗାନରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ସେହି ଛଅଟି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ପୁଅ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ—“ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।” ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୋଳେ ହଜାର ରାନୀଠାରୁ ଦଶ ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ଗଣନାରେ ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଠି ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: “ଅଷ୍ଟ ଶତ ପୁଅ ଓ ଦଶ ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏହି ଅସଂଖ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀରେ ପୁଣି ଭାର ହେବା ସନ୍ଦେହରେ, କୃଷ୍ଣ ଏହି ଯାଦବମାନେ ନାଶ କରିବାକୁ ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଶାପକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏକ ଦିନ, ସମସ୍ତ ଯୁବକ ଯାଦବମାନେ ନର୍ମଦା ନଦୀକୂଳରେ ଖେଳିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ମହାମୁନି କଣ୍ୱଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ଦେଖି, ସେମାନେ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ ସାମ୍ବକୁ ମାୟାଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଜନନୀ ରୂପେ ପରିଣତ କରି, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଲୋହା ଗଦା ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ସମସ୍ତେ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗିଅ, ସାମ୍ବକୁ ନାରୀ ଭାବେ ଦେଖାଇ, ପଚାରିଲେ—“ଏହିଏ ପୁଅ ହେବେ କି କନ୍ୟା?” ମୁନି ତାଙ୍କର ମନୋଭାବ ବୁଝି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ଏହି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନାଶ ହେବେ।” ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗିଅ, ଘଟଣା ଓ ମୁନିଙ୍କ ଶାପ ବିବରଣ କଲେ। ତେବେ, କୃଷ୍ଣ ଗଦାଟିକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ଥରୁ ବଜ୍ର ସମାନ କଠୋର ବଡ଼ ବନ୍ଶ ଉଗ୍ରିଲା। ଗଦାର ଏକ ଅଂଶ ଏକ ମାଛ ଗିଲା; ଏହି ମାଛକୁ ଜଣେ ଶିକାରୀ ଧରି, ତାହାର ଗଭରୁ ଲୋହା ଟୁକୁଡ଼ା ବାହାର କରି, ଏକ ତୀର ମୁଣ୍ଡ ବନେଇଲା। ଏକ ଦିନ, ସମସ୍ତ ଯାଦବ—ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଠାଇଥିବା ବାରୁଣୀ ମଦ୍ୟ ପାନ କରି, ମଦମତ ହେଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଅପମାନ କରି, ତୀବ୍ର କଥା କହି, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମାରି, ନିଜେ ନିଜେ ନାଶ ହେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଳାନ୍ତ କୃଷ୍ଣ ଏକ କାମନାତରୁ ଛାୟାରେ ଶୋଇଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ଜଣେ ଶିକାରୀ ତୀର-ଧନୁଷ ନେଇ, ରକ୍ଷକ ଭୂମିକା ନେଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।