ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି, ଯେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ଦୀପଦାନ ବ୍ରତକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ରାତିରେ ଜାଗିରହି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ, ଧର୍ମ କଥା ଓ ବ୍ରତାଚରଣ ସହିତ ରାତିକୁ ଅତିବାହିତ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ ଓ ପୂର୍ବରୂପ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ନିଜେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରି, ବିନମ୍ରତାରେ ନମସ୍କାର କରି ଅନୁମତି ନେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଏକ ବର୍ଷ ଦିନ ଓ ରାତି ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହି ବ୍ରତ ପାଇଁ ଦୀପଟି ଏକ ପଳା ସୋନାର, କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସୋନାର କରିବା ଉଚିତ। ବତି ଚାନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦୁଇ ପଳାର ହେବା ଉଚିତ। ଘୀ ଭରା ଏକ ମାଟି କିମ୍ବା ତାମ୍ବାର ଭାଣ୍ଡ ଏହା ସହ ରଖିବା ଦରକାର। ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ମୁକ୍ତି ଦ୍ୱାର ଆଶା କରୁଥିବା ଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗୁଣବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବାରଟି, ମଧ୍ୟପକ୍ଷରେ ଛଅଟି, ଅନ୍ୟଥା ତିନି କିମ୍ବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ବ୍ରତ ପାଇଁ ସଂଲଗ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ସଂସ୍କାର ଜ୍ଞାନୀ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶାନ୍ତ ଓ ସୁମୂଳ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ସହିତ ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବବତ୍ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ ସହ ପତ୍ନୀକୁ ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦୀପ ଓ ବତି ସହିତ ପୂଜା କରିବେ। ଏହି ଦୀପଟି ଏକ ତାମ୍ବାର ପାତ୍ରରେ ରଖି, ଘୀର ଭାଣ୍ଡ ସହ ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବେ, ଏବଂ ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ: "ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ଜଗତରେ, ତୁମେ ପାପ ନାଶକ, ଜ୍ଞାନ ଦାତା ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାତା; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଦୀପ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି, ହେ ନିଷ୍ପାପ।" ଏହି ଭାବେ ଦୀପ-ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ତାପରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦେଇ, ଘୀ, ଖିର, ଓ ପାନୀୟ ସହ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ବିଛାନା ସାଜସଜ୍ଜା ଓ ଗାଈ ସହ ବଛିଆ ଦାନ କରିବେ। ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହିପରି ଦାନ ଦେଇ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ସ୍ନେହୀମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବେ। ଦୀପବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କରି, ପରେ ନମସ୍କାର କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, କ୍ଷମା ଚାହିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଏକ ବର୍ଷ ଦୀପବ୍ରତ କରିଲେ, ଯେପରି ଉତ୍ତରାୟଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ବ୍ରତର ଫଳ ମିଳେ, ସେହିପରି ଫଳ ମିଳେ। ମାସିକ ବ୍ରତର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତରେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଅନେକ ଦାନ ବ୍ରତ ଓ ଯୋଗ ବ୍ରତର ଯେ ଫଳ, ଏହି ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପବ୍ରତରେ ମିଳିଯାଏ। ଗୋ, ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଦାନର ଯେଉଁ ଫଳ ଜ୍ଞାନୀ ପାଉଛନ୍ତି, ଦୀପଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଦୀପଦାନ କରିଥିବା ଲୋକ ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଅନ୍ତି, ଅକ୍ଷୟ ଧନ ଲଭନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ପରମ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି। ଦୀପଦାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଶିକ୍ଷା, ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଦୀପଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସମ୍ପନ୍ନ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପତ୍ନୀ, ପୁଅ, ନାତି, ପ୍ରପୌତ୍ର ଓ ଅଭିନ୍ନ ବଂଶ ପାଆନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ଗୋଧନ, ଶୂଦ୍ର ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କୁମାରୀ ଜଣେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସମ୍ପନ୍ନ ଭର୍ତ୍ତା, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅନେକ ପୁଅ ନାତି ଲଭନ୍ତି। ଯୁବତୀ ଜୀବନରେ କଦାଚିତ୍ ବିଧବା ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ, ବିୟୋଗ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତିନାହିଁ—ଏହା ଦୀପଦାନର ଶକ୍ତି। ଦୀପଦାନ କରିଲେ ରୋଗ ଓ ବ୍ୟାଧି ଆସେ ନାହିଁ; ଭୟକୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଦୀପଦାନ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣ-ହତ୍ୟା ଯେପରି ଘୋର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏହି କଥାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରିତ। ଏକ ବର୍ଷ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ରଖିଲେ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଏକ ବର୍ଷ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ହରିଙ୍କୁ ଦୀପ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ପାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଦୀପର ବତି ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଘିଅ ବା ତେଲ ଓ ବତି ଦେଇ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ଲଭନ୍ତି। ଦୀପ ଝାଲିଯିବାବେଳେ କେହି ଏହାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଲୋକରୁ ଦେଖିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭିକ୍ଷାକରି ତିଆରି ତେଲ ଦେଇ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଜୋଡି ହାତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାରେ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ ଉପାଖ୍ୟାନ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ସୁନ୍ଦର କୂଳରେ ଏକ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ ନାମକ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ସେଠାରେ କପିଳ ନାମକ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ। ସେ ନିୟମ ଓ ଉପବାସରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଭିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପରିବାର ଚଳାଉଥିଲେ।