ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉତ୍ତରକଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଛି। ପୌଣ୍ଡ୍ରକର ପୁଅଙ୍କ ତନ୍ତ୍ରବଳକୁ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ, ତାହା ପରେ ସେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। ଏହାପରେ ତିନି ବାରାଣସୀ ସହରକୁ ଗଲେ। ଏହି ସହର ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡା, ପୁରୁଷ-ନାରୀ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ଅନେକ ଭଣ୍ଡାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଦୁର୍ଭର ଥିଲା। ସହରର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର, ଘର, ଦେଉଳ ଓ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା, ହରିଙ୍କ ଚକ୍ର ସମସ୍ତ ସହରକୁ ଦହି ଦେଲା। ଏହି ଚକ୍ର ଅବିରତ ଗତି ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅସମ୍ଭବ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତକୁ ଫେରିଗଲା। ଏହାପରେ ମଗଧର ରାଜା କଂସଙ୍କ ନିଧନ ପରେ ଯଦୁବଂଶୀମାନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ତେଣୁ କୃଷ୍ଣ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଲାଇ ସଲାହା କଲେ—ଏହି ରାଜା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛି, ତାହାର ଦୟାରେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ଅଜୟ ହୋଇଛି, କିପରି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବାଯିବ? ଭୀମ ଉପାୟ କହିଲେ—ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡଯୁଦ୍ଧରେ ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରେରଣ କର। ସେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତରେ ପୂଜିତ ବସୁଦେବ, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ସହରକୁ ଗଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷରେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଜରାସନ୍ଧ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ ତାଙ୍କୁ ଦବାଇ ନିଜ ପାଳେସରେ ଚେନି ରଖିଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତି ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦଶୀରେ ଏକ ରାଜାକୁ ହତ୍ୟା କରି ତାହାର ରକ୍ତ ଭୈରବକୁ ନିବେଦନ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ରାଜା ଏବଂ ଜନମାନେଂକୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ। ଜରାସନ୍ଧ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ନମ୍ରତାରେ ନମି, ସମ୍ବାଦର ସ୍ଥାନ ଦେଇ, ମଧୁପର୍କ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—‘ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା। କିପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି? କହନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣମାନେଂକୁ ଚାହିଦା ଦେଇବି।’ ବସୁଦେବ ହସି କହିଲେ—‘କୃଷ୍ଣ, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି। ଆମ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଜଣକୁ ଚୟନ କରନ୍ତୁ।’ ଜରାସନ୍ଧ ‘ଏହି ଭଲ’ କହି, ଭୀମକୁ ଚୟନ କଲେ। ଭୀମ ଓ ଜରାସନ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦଣ୍ଡଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରାୟ ପଚିଶ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଲା। ଶେଷରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଭୀମ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଦେହକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ। ଏଭଳି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଭୀମ ଦ୍ୱାରା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ବଧ ହେଲା, ବସୁଦେବ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ଚେନି ରଖାଯାଇଥିବା ରାଜାମାନେଂକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମନ କରି ଓ ପ୍ରଶଂସା କରି ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ, ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିଲେ। ଏହାପରେ, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ୟୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ। ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦିଆଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏଠାରେ ଶିଶୁପାଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅନେକ ଅଭିଯୋଗ କହିଲେ। କୃଷ୍ଣ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ତିନି ଜନ୍ମ ପରେ ଶିଶୁପାଳ ହରିଙ୍କ ସମାନ ରୂପ ଲାଗିଲେ। ଏହାପରେ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବଧ ଶୁଣି ଦନ୍ତବକ୍ର ମଥୁରାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏହି ଖବର ଶୁଣି ତାଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ି ମଥୁରାକୁ ଗଲେ। ମଥୁରା ସହର ଦ୍ୱାରରେ, ଯମୁନା ତୀରେ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଗଦା ଦେଇ ମାରିଦେଲେ। ଦନ୍ତବକ୍ର ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ସଂଯୋଗ, ଶାଶ୍ୱତ ଆନନ୍ଦ ଲୋକ, ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଲାଗିଲେ। ଏଭଳି, ଜୟ ଓ ବିଜୟ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଂକର ଶାପର ଉପଲକ୍ଷେ ଭଗବାନଙ୍କ ଲୀଳା ପାଇଁ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତିନି ଜନ୍ମରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ଶେଷରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। ଏହାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ବଧ କରି ଯମୁନାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ନନ୍ଦବ୍ରଜକୁ ଗଲେ, ନନ୍ଦ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ସେମାନେ ଲୁହା ଭରା କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଗୋପମାନେଂକୁ ନମନ କରି, ମଣି, ଆଭୂଷଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। କଳିନ୍ଦୀ ତୀରରେ, ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷମାନେଂକ ସଂଗରେ, କେଶବ ଦିନ ଓ ରାତି ଗୋପୀମାନେଂକ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ। ହରି ଗୋପ ଭେଷରେ ଦୁଇ ମାସ ଅତିବାହିତ କଲେ, ଆନନ୍ଦ ରସରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ରହିଲେ। ଏହାପରେ, ନନ୍ଦ, ଗୋପମାନେଂକୁ, ସମସ୍ତ ଜନମାନେଂକୁ, ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଜନାନୀ, ଗୋମାନେଂକୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେଂକୁ ବସୁଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦିଆଯିଲା, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୈକୁଣ୍ଠ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। କୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦବ୍ରଜର ସମସ୍ତ ନିବାସୀମାନେଂକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିର୍ମଳ ଲୋକ ଦେଇ ଦ୍ୱାରକାପୁରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ, ସଂକର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଅକ୍ରୂର ଓ ଅନ୍ୟମାନେଂ ସେଉଁଠି ପ୍ରତିଦିନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶୋଳେ ହଜାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ରାଣୀ ସହିତ, ବିଶ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନରେ ସଜି, ଭିନ୍ନ ଘର ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଶୟନରେ ସେମାନେଂକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଏହାପରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶିଶୁବନ୍ଧୁ, ଦାନ ମାଗି ଚାଲିଥିବା ଗରିବ, ଚାଉଳ ମାଗି ପାଇଥିବା ପୋଷାକ ପିନିଥିଲେ, ଦ୍ୱାରକାପୁରୀକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗୃହ ଦ୍ୱାରରେ କିଛି ସମୟ ଚୁପଚାପ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କଲେ, ତାଙ୍କ ବାମ ହାତ ଧରି, ଅନ୍ୟ ଘରରେ ଆରାମଦାୟକ ଆସନରେ ବସାଇଲେ।