ଏହି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାବଳୀ ବିବୃତ୍ତି ହେଉଛି। ଏକଥିରେ, ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାବେଳେ, ତୁମେ ଏହି ବଜ୍ରକୁ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ନିଅ।" ଏପରି କହି, ସ୍ୱୟଂ କୃଷ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦେଇଦେଲେ। ତାପରେ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର "ତଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ନଗରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏଠାରେ, କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ରାଣୀ ସତ୍ୟଭାମା, ଗରୁଡ଼ାରେ ବସି, ଋଷିମଣିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କୃଷ୍ଣ, ଦିବ୍ୟ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷଟିକୁ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ପାଖରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ରାଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ରାତିବେଳେ, ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମଧୁସୂଦନ ସେମାନଙ୍କ ଘରେ ରହି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି କରୁଥିଲେ। ଏହିଭଳି ଦ୍ୱାରକାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ଉପରେ ଏଠି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି। ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ର କହୁଛନ୍ତି—ତାପରେ, କାଶୀର ରାଜା ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ବସୁଦେବ ବାରାଣସୀରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ବାର୍ଷିକ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ ଓ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମହେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ସମୟରେ, ସେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଦେଇ ପୂଜିଥିଲେ। ଏହାରେ, ଉମାପତି ଶୂଳପାଣି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, "ବର ଚାହ" ବୋଲି କହିଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ହେ ଶିବ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ ବସୁଦେବ ସମାନ ରୂପ ଦିଅ।" ତେଣୁ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଚାରି ହସ୍ତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମଧାରୀ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ବସୁଦେବ ସମାନ ମୁକୁଟ, ଶୋଭାମୟ କେଶ, ପିତାମ୍ବର, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଚାହିଦା ପୂରଣ କଲେ। ଏହି ରୂପ ନେଇ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ "ମୁଁ ବସୁଦେବ" ବୋଲି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ। ଏକଦିନ ନାରଦ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏହି କାଶୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବସୁଦେବ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିବା ବିନା ବସୁଦେବ ପଦବୀ ମିଳେନାହିଁ।" ଏହି ଶୁଣି, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ବସି, ଚାରି ଭାଗୀନୀ ସେନା ନେଇ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସିଲେ। ସୁନର୍ମିତ ରଥରେ ନଗର ଦ୍ୱାରେ ଥାପି, ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଦୂତ ପଠାଇ ଚାଲେଞ୍ଜ କଲେ: "ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଜିତିବା ବିନା ବସୁଦେବ ହେବାକୁ ପାରିବେ ନାହିଁ।" ଏହି ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଦ୍ୱାରକା ଦ୍ୱାରକୁ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଚାରି ହସ୍ତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଧରି ରଥରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାହାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁଷ ନେଇ ଦେବାଗ୍ନି ସମାନ ଅଗ୍ନିଶିଖା ତୀରରେ ସେନାକୁ ଦଗ୍ଧ କଲେ। ଏକ ତୀରରେ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ହସ୍ତର ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଛେଦିଦେଲେ। ପୁନି, ଶୁଦ୍ଧ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ କମଳ ସମାନ ମୁଣ୍ଡ, ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଯୁକ୍ତ ମୁଣ୍ଡଟି କାଟି, ବାରାଣସୀ ନଗରରେ ପତିତ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, କାଶୀର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦଣ୍ଡପାଣି, ମାତୃପ୍ରେରଣା ଓ ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରା ଆଜ୍ଞାପ୍ତ, ଗୃହପୁରୋହିତଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଶିବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବଡ଼ ଶୈବ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାହେଶ୍ୱରୀ କୃତ୍ୟା ଦେଲେ। କାଶୀର ରାଜା, ତାହାର ଛୁଆ, ଭାଇ, ପରିବାର ସହିତ, ଅଗ୍ନିମୟ ଚୂଡ଼ା, ଧୂସର ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ମୁଖ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଭସ୍ମ ଲିପ୍ତ, ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଏହି ମାହେଶ୍ୱରୀ କୃତ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ସେ କୃତ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା, ନିଜ ତେଜରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ବିନାଶ ଧ୍ୱନିରେ ଉଲ୍ଲାସି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ଏହି ଦେଖି, ବିନାଶ କାଳ ଆସିଛି ବୋଲି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ନ କରିବାକୁ କହି, ଏହି ଭୟଙ୍କର କୃତ୍ୟାକୁ ଦ୍ୱାରକା ଦ୍ୱାରେ ଦେଖି, ଏକ ହଜାର କିଳ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ରୋକିପାରିଥିଲା। ମହାନ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର, ଯାହା କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜୋମୟ, ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭରିତ, ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଓ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେହି ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଦେଖି, ସେ କୃତ୍ୟା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶକ୍ତି ହରାଇ ଚିତ୍କାର କରି ବାରାଣସୀକୁ ପଳାଇଲା। ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସେଉଁଠାରେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କଲା। ସେ କୃତ୍ୟା ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି, କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ମାହେଶ୍ୱରୀ ନଗର, ଅନେକ ମହଳ, ବଡ଼ ଅଟାଳିକା, ଦଣ୍ଡପାଣି, ସେନା, ଭୃତ୍ୟ, ରଥ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାପ୍ତ କରି ଭସ୍ମ କରିଦେଲା। ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେହି ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ପୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହସ୍ତକୁ ଫେରିଗଲା। ଏହା ପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ସେଇ ମାୟାବୀ କୃତ୍ୟା ଏବଂ ବାରାଣସୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ହେଲା। ଏହି ନଗର ଅନେକ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ମନୁଷ୍ୟ, ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ଭଣ୍ଡାର ଭରିଥିଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାଇଁ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ। ହରିଙ୍କ ଚକ୍ର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର, ଘର, ଦେଓଳି, ଅଂଗନାକୁ ଚିହ୍ନି ଦଗ୍ଧ କଲା। ସେଇ ଚକ୍ର ଅଚଳ ଶକ୍ତି ଓ ଦୀପ୍ତି ସହିତ, ଅସମ୍ଭବକୁ ସମ୍ଭବ କରି, ପୁନି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହସ୍ତକୁ ଫେରିଗଲା। ପୁନି, ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ର କହୁଛନ୍ତି—ତାପରେ, କଂସ ବଧ ପରେ ମଗଧର ରାଜା, ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷରେ ନିରନ୍ତର ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଥିଲେ। ଯଦୁମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଡାକି ପରାମର୍ଶ କଲେ: "ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ, କିପରି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବି?