ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଭକ୍ତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଦୀପ ଦାନ କରିବାର ଉଦ୍ୟମ ନେଲେ। ସେ ଜାଣିଲେ, ଦୀପ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଆଲୋକ ଦିଏ, ଏହିପରି ଦୀପ ଦାନ କରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଉଛି। ତାପରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଉତ୍ତମ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ନିବେଦନ କଲେ—“ଏହି ଅମୃତ ସମ ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।” ଏହା ପରେ, ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଫଳ ବା ଶଂଖ ହାତରେ ନେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ କେଶବ, ଏହି ହଜାର ଜନ୍ମରେ ଯେତେ ଅପରାଧ ହୋଇଛି, ତୁମ ଦୟାରେ ସେଗୁଡିକ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହେଉ।” ଏହିଭଳି ଅର୍ଘ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ପଠିବା ପରେ, ଏକ ନୂତନ, ନିର୍ମଳ ଘୃତ ବା ତେଲ ଭରା କୁମ୍ଭ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖରେ ରଖିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଏହି କୁମ୍ଭ ଉପରେ ତାମ୍ର ବା ମାଟିର ଏକ ପାତ୍ର ରଖି, ତାହାରେ ନବ୍ବେ ଧାଗାର ତୀଳି ରଖିବା ଉଚିତ। ପରେ ଦୀପକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, କୁମ୍ଭକୁ ଭଲ ଭାବେ ରଖି, ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ଶୂଚିତା ସହିତ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁଠି ବାୟୁ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ର ଏକମାତ୍ର ନାଥ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଦୀପ, ଯାହା ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋମ ଭଳି ଅନୁଷ୍ଠିତ, ତାହା ଦ୍ୱାରା କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ଏହି ଉପବାସରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଦରକାର, ଏବଂ ପତିତ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ନାସ୍ତିକଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାତିରେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୌରାଣିକ କଥା, ଧର୍ମ ଚର୍ଚ୍ଚା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। ନିଜେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରି, ବନ୍ଦନା କରି, ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ ଏହି ଦିନ ଓ ରାତି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଦୀପ ଏକ ପଳା ସୁନା, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ତିଆରି ହେବା ଉଚିତ। ତୀଳି ରୂପାର, ବା ଦୁଇ ପଳାର ଅର୍ଧ ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହେବା ଉଚିତ। କୁମ୍ଭ ଘୃତରେ ଭରି ତାମ୍ର ପାତ୍ର ସହିତ ରଖିବା ଦରକାର, ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସୁନାରେ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦ୍ୱାର ଆଶା କରୁଥିବା ଭକ୍ତ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଉତ୍ତମ ଓ ଶିଳ୍ପଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଧ୍ୟରେ ଛଅ, ନାହିଁଲେ ତିନି କିମ୍ବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ। ଏକ ସଂଯମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହିତ, ବିଶେଷ କରି ଯିଏ କ୍ରିୟାକାଣ୍ଡରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ, ସେଉଁଠି ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ପିତୃଦେବ, ଗୁରୁ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ପାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହିତ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦୀପ ଓ ତୀଳି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୀପକୁ ତାମ୍ର ପାତ୍ର ଉପରେ, ଘୃତ କୁମ୍ଭ ସହିତ ରଖି, ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି—“ଏହି ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ତୁମେ ଅପରାଧ ନାଶ କର, ଜ୍ଞାନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛ, ତେଣୁ ଏହା ଅର୍ପଣ କରୁଛି, ହେ ନିର୍ମଳ।” ଏହି ହେଉଛି ଦୀପ-ମନ୍ତ୍ର। ଏପରେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଘୃତ, ପାୟସ ଓ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ କରାଯିବ। ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ଶୟ୍ୟା ଓ ତାହାର ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ, ଗାଈ ଓ ବଛିଆ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ, ମିତ୍ର, ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଦୀପବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ ବିଶାଳ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରି, ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଅପରାଧ ମାଗିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୀପବ୍ରତରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟଣ ବ୍ରତର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ଦୀପବ୍ରତରେ ଲଭ୍ୟ। ପ୍ରତି ମାସିକ ବ୍ରତର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୀପବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ। ଅସଂଖ୍ୟ ଦାନ ବ୍ରତ ଓ ଯୋଗ ବ୍ରତର ଯେଉଁ ଫଳ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ଦୀପବ୍ରତ କରିଲେ ମିଳେ। ଗୋ, ଭୂମି, ସୁନା ଓ ଘରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଫଳ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ପାଉଛନ୍ତି, ଏହି ଦୀପ ଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେଇ ଫଳ ପାଉଛନ୍ତି। ଦୀପ ଦାତା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଅକ୍ଷୟ ଧନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ପରମ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଦୀପ ଦାନ କରିଲେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଶିକ୍ଷା, ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପରମ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ—ଏହିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦୀପ ଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ନାତି, ପ୍ରପୌତ୍ର ଓ ଅଖଣ୍ଡ ବଂଶ ପାଉଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରମ ଜ୍ଞାନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ଗୋଧନ, ଶୂଦ୍ର ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅବିବାହିତା କନ୍ୟା ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ବର, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅନେକ ପୁଅ-ନାତି ପାଉଛନ୍ତି। ଯୁବତୀ ଜୀବନରେ କଦାପି ବିଧବା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ବିୟୋଗ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ, ଏହା ଦୀପ ଦାନର ଶକ୍ତି। ଦୀପ ଅର୍ପଣ କଲେ କୌଣସି ରୋଗ ବା ବ୍ୟାଧି ଆସେ ନାହିଁ, ଭୟଙ୍କର ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଦୀପବ୍ରତକୁ ନିଷ୍ଠା ସହିତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପରି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି—ଏହି ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା। ଏକ ବର୍ଷ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ରଖିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୁଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଲଭନ୍ତି। ଏମିତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ମହାତ୍ମା ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ଏକ ବର୍ଷ ଦୀପ ଦାନ କରିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଜନ୍ମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।