ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଦେହନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ତାହା ପୂର୍ବରୁ କହିସାରିଛି। ଏବେ ଏଠାରେ ଆଉ କ’ଣ ଘଟିଲା, ତାହା ଶୁଣ। ଶେଷଦେବ କହିଲେ: ଭାରତଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ରଘୁନାଥ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯା।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆଣିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଏବଂ ଭାରତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ଭାରତଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି ଓ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ନମ୍ରଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, “ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା କ’ଣ ଘଟିଲା?” ତାପରେ, ରାମ, ଯିଏ ଅନ୍ୟାୟ ଅଭିଯୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ଭାଇ, ଆଜି ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ଏହି କଥା ସମ୍ମାନର ସହିତ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ କର।” “ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଖ୍ୟାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ସେପରି ନିର୍ମଳ ସୀତାଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମହିମା ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେବ। ଏହି ସବୁ ଶୁଣି, ମୁଁ ଚାହେଁ ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି କିମ୍ବା ଏହି ଜାନକୀଙ୍କୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରଘୁନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଜାନକୀ ବିଷୟରେ ଏପରି କଠୋର କଥା କାହିଁକି କେହି କହୁଛନ୍ତି? ଏହି କଥା ତ ଅଧର୍ମୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଅନାଚାରୀ ଲୋକମାନେ କହିଥିବେ। ଏପରି ନିନ୍ଦା ଶୁଭ୍ର ଜନମର ଲୋକମାନେ କ୍ଷମା କରନ୍ତିନାହିଁ। ଜହ୍ନବୀ ଯେପରି ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି, ଦୁଃଖ ହରନ୍ତି, ସେପରି ସୀତାଙ୍କ ମହିମା ମଧ୍ୟ ନିର୍ମଳ। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, କିନ୍ତୁ ଉଲୁକଙ୍କୁ ତାହା ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହାର କ’ଣ ଦୋଷ? ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ। ରାମଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ମୋର କଥା ମାନନ୍ତୁ।” ଏପରି କହି, ଶତୃଘ୍ନ ପୁନିପୁନି ଭାରତଙ୍କୁ କହିଥିବା କଥା ଦେଉଥିଲେ। ଭାଇଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମାନେ ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି। ଏହା ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁରନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।” ଦ୍ୱାରପାଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ, ଏହି ଆବଶ୍ୟକ ମେସେଜ୍ ଦେଲେ: “ପ୍ରଭୁ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକୁଛନ୍ତି।” ଏହି ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ମଳ ଭାଇ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଭାରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା କ’ଣ ଘଟିଛି? ଏହି ଅଚେତନ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ରାମ ଆରମ୍ଭରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ଏହି ସବୁ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ନିର୍ବାକ୍ ହୋଇ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ଭାଇଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖି, ରାମ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖରେ ବିପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଲୋକ କୁ-କଥା କହିବା ଭୟରେ ଏହି ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ମୋର ଭାଇମାନେ ସଦା ମୋର କଥା ଶୁଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତାଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି? ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଉପହାସ କରିବେ। ମନୁବଂଶର ରାଜାମାନେ ସଦା ଗୁଣୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଜନ୍ମରେ ସେହି ଗୁଣ ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ରାମ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଶ୍ରୁ ଦମି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯିବେ ନାହିଁ, ମନ କାହିଁକି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛି?” ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ: “ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ସୀତାଙ୍କୁ କିଏ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ? ମୁଁ ଧୋବୀକୁ ଡାକି, ସେ କ’ଣ କହିଛି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି। ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ଜାନକୀଙ୍କୁ କେଉଁ ଦୋଷ ଦେଇଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁ ମାନ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏନାହିଁ। ତେଣୁ, ଏଭଳି ଅଭିଯୋଗକୁ ନିଜ ମନରେ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ, ଏହି ଭୟଭୀତା ଏବଂ ପତିନିଷ୍ଠା ଜାନକୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଚିନ୍ତା ଓ କଥାରେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ। ମୋତେ ଦୟା କରି, ମୋର କଥା ଶୀଘ୍ର ମାନନ୍ତୁ।” ଏପରି କହି, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ। ରାମ କହିଲେ: “ତୁମେ କିପରି କହୁଛ? ମୁଁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ସ୍ତ୍ରୀକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ? ଲୋକ ନିନ୍ଦା ଭୟରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ଯଦିଓ ସେ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ। ମୋର ମହିମା ପାଇଁ, ଏହି ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇପାରିବି; ଯଦି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହେଉଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇପାରିବି। ଘର, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଧନ—ଏସବୁ କିଛି ମୋର ମହିମା ପାଖରେ କିଛି ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ମୁଁ ମୈଥିଳୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ କାହିଁ? ମୋ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଖ୍ୟାତି ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ। ଏବେ ଧୋବୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, ସମୟ ସହିତ ସବୁ ଲୋକଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଇଯିବ।” ଏପରି ଭାବେ ରାମ, ଭାଇମାନେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଅପାର ଦୁଃଖ ଓ ଦୂର୍ବଳତାରେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଶପଥ ନେଇଥିଲେ।