ସୂର୍ୟବଂଶର ଧ୍ୱଜ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷକ, ଯାହାଙ୍କୁ ରତ୍ନମଖୁଟପିନ୍ଧିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବୀର ରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ନାଶକ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଣିକ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କର ମାତା କୌଶଳ ରାଜ୍ୟର ରାଜକୁମାରୀ, ରତ୍ନମୟ ବଂଶର ଜନ୍ମ, ଏହି ମାତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ରାମ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ଏବଂ ରତ୍ନ ସ୍ୱରୂପ। ରାମ, ରାବଣ—ବ୍ରାହ୍ମଣମୁକୁଟ ଧାରୀ ରାଜା—ଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବା ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ଅଶ୍ୱ, ସୁରକ୍ଷିତ ଖାଇନ୍ଦା ଏବଂ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ରକ୍ଷିତ, ମୁକ୍ତ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି। ଏହି ଅଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ହେଉଛନ୍ତି ମୋ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଲବଣଙ୍କ ନାଶକ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଏବଂ ପଦାତି ସେନା ସହିତ ଅନୁଗତ। ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଗର୍ବ କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଏହି ଅଶ୍ୱ, ରତ୍ନମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚିନ୍ତାସ୍ପଦ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ, ଆକାଙ୍କ୍ଷାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଗତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା, ଯେଉଁଠି ଚାହେଁ, ଶକ୍ତିବାନ୍ ରାଜାମାନେ ଶକ୍ତିବାନ୍ ହୋଇ ଏହିଅଁକୁ ଧରିନ୍ତୁ। ତାପରେ ମୋ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏହାକୁ ଶକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମୁକ୍ତ କରିବେ, ତାଙ୍କର ଧନୁରୁ ମୁକ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବଛଡ଼ାମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ବେଦନା ଦେଇବେ। ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ, ସେମାନେ ଏହି ଅଶ୍ୱକୁ ଧରନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ଏହାର ବିପରୀତ, ସେମାନେ ରଘୁବଂଶକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏପରି ଲେଖା ପଢ଼ି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଭରା ହୃଦୟ, ଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଧନୁ ସହିତ, ଲବ ଋଷିପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର କଥା କ୍ରୋଧରେ ଅଟକି ଗଲା—"ଦେଖ, ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟର ଅହଂକାର, ଯିଏ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଅଶ୍ୱର କପାଳରେ ଲେଖିଛି! କିଏ ଏହି ରାମ? କିଏ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ? ସେମାନେ କୀଟପୁତ୍ର, ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର। କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ। ଏହି ବୀରପୁତ୍ରଙ୍କ ମାତା ହେଉଛନ୍ତି ଜାନକୀ, ଘାସ ଜନ୍ମ ଦେଇନଥିବା; ସେ ଗର୍ଭରେ ଏକ କୁଶ ନାମକ ମଣିକ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦାଳରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ। ମୁଁ ଏବେ ପ୍ରମାଣ କରିଦେବି କ୍ଷତ୍ରିୟର ଗୁଣ କଣ, ଯଦି ସେ ନିଜେ ଏକ ଶତ୍ରୁନାଶୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ। ସେ ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ଅଶ୍ୱକୁ ମୋ ହାତରୁ ଛିଣିନେବ; ନହେଲେ, ନିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, କୁଶଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ବନ୍ଦନା କରିବ। ଏବେ ମୋ ଧନୁରୁ ମୁକ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଶୋଭା ବଢ଼ାଉଥିବା ଅନ୍ୟ ବଡ଼ ବୀରମାନେ ଶୟନ କରିବେ।" ଏପରି କହି, ଲବ ଧନୁ ଏବଂ ତୀର ଧରି, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଅଶ୍ୱକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ତାପରେ ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ ଲବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଅୟୋଧ୍ୟାପତି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଏହା ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏହାକୁ ଧରିନାହଁ, ଆମ ଉପକୃତିମୟ କଥା ଶୁଣ।" ଲବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଆପଣମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶୌର୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରତାପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଉପଭୋଗରେ ଲିନ। ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ଘରକୁ ଫେରି, ମାଆ ତିଆରି କରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ନିର୍ବାକ ହୋଇ ଲବଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି, ଦୂରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଘଟୁଥିବା ବେଳେ, ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଆସି, ବାନ୍ଧିଥିବା ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖି, ଲବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"କିଏ ଏହି ଅଶ୍ୱକୁ ବାନ୍ଧିଛି? କିଏ ଏତେ କ୍ରୋଧିତ? ଏବଂ କିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା? କିଏ ତୀରବୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ଅତିଅଧିକ ବେଦନା ଭୋଗିବେ?" ଲବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱକୁ ବାନ୍ଧିଛି। ଯିଏ ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ କରିବ, ମୋ ସ୍ବଳିଳ ଭାଇ କୁଶ ରାଗାନ୍ୱିତ ହେବେ। ଯଦି ଯମ ନିଜେ ଆସନ୍ତି, ତାହା ସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ଧନୁର ତୀରବୃଷ୍ଟିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି ଚାଲିଯିବେ।" ଶେଷ ଅନ୍ତେ, ସେମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, "ସେ ତ କେବଳ ଏକ ଶିଶୁ," ବୋଲି କହିଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସେବକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଲବ ତାଙ୍କୁ ଧନୁ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ଧାରାଳ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ହାତ କାଟିଦେଲେ। ହାତ କଟାଯାଇଥିବା ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି, ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ ଯେ ଲବ ତାଙ୍କର ହାତ କାଟିଦେଇଛି। ଏପରି ଭାବେ, ପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ, ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, "ଲବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱ ବନ୍ଧନ" ନାମକ ଚପ୍ତର ଶେଷ ହୁଏ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଗଳ୍ପ ଶୁଣି, ଋଷି ସନ୍ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସହସ୍ରମୁଖୀ ନାଗ ଶେଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ଧୋବୀଙ୍କ ଦୁର୍ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଅରଣ୍ୟରେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଜାନକୀଙ୍କ ପୁଅ କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ସେମାନେ କିପରି ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ? କିଏ ସେମାନେ ଶିଖାଇଲେ? ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୁ କିଏ ଫେରାଇଲେ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଶେଷ ନାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—"ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଧର୍ମରେ ଭୂମିର ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ନିଜ ଜାୟା ସହିତ। ସେ ସମୟରେ, ସୀତା ପଞ୍ଚମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ସେ ଦେବୀ ତିନି ବେଦ ଭଳି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ରାମ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ଧର୍ମପରାୟଣେ, କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ଅଛି କି, ଯାହା ମୁଁ ପୂରଣ କରିପାରିବି?