ରୁକ୍ମିଣୀ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ନିୟମିତ ବ୍ରତ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ, ନିଜ ଆତ୍ମାର ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଏଠି ଅନ୍ୟପଟେ, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପୁତ୍ର ରୁକ୍ମୀ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କନ୍ୟାଙ୍କ ବିବାହ ଶିଶୁପାଳ ସହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହା ଦେଖି ରୁକ୍ମିଣୀ ନିଜ ପରିବାର ପୂରୋହିତଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୂତିଆ ପଠାଇଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ୱରିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ। ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; ତା’ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ କଥା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ରଥରେ ରଖି, ମହାନ ରଥୀ ଦାରୁକଙ୍କ ସହିତ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ବିଦର୍ଭ ନଗରକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି ଅନେକ ରାଜା ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ବିବାହ ସମୟରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ସୁନାର ଗହଣା ଧାରି, ଆପଣଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପାଇଁ ନଗର ବାହାରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଆସିଲେ; ମଧୁସୂଦନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ରଥ ଉପରେ ଉଠାଇ ନିଜ ନିବାସକୁ ତ୍ୱରିତ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି ରାଜାମାନେ ଖୁବ ରୋଷରେ ଭରିଗଲେ। ରୁକ୍ମୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ। ବଳଭଦ୍ର ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନିଜ ହଲ ଓ ଗଦା ନେଇ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ହଲ ଓ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ଦାନବୀୟ ହାତୀ, ଏବଂ ପଦାତିମାନେ ଦଳିଗଲେ। ତାଙ୍କ ହଲ ପଡିବା ସହିତ ରଥମାନେ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ହାତୀମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିଗଲେ। ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ କରିଗଲେ; କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ବଳରାମ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତିମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ରକ୍ତର ଧାରା ବହିଲା। ସମସ୍ତ ରାଜା ଭୟରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ଓ ପଳାଇଗଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବର୍ଷାର ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତେବେ ଗୋବିନ୍ଦ ହସି, ନିଜ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁଷ ନେଇ ଖେଳିଲେ। ପୃଥିବୀର ନାଥ କୃଷ୍ଣ ଏକ ତୀରରେ ତାଙ୍କର ରଥର ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି, ରଥ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜାକୁ କଟିଦେଲେ। ରଥହୀନ ହୋଇ ରୁକ୍ମୀ ତଳେ ତାଲୱାର ନେଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଶୂରବୀର କୃଷ୍ଣ ଏକ ତୀରରେ ତାଲୱାରକୁ କାଟିଦେଲେ। ତା’ପରେ ରୁକ୍ମୀ ନିଜ ମୁଷ୍ଟି ଉଠାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ହରି ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବନ୍ଧି ଧରିଲେ। ମଧୁସୂଦନ ହସି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରେଜର୍ ଧାର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ମୁଣ୍ଡାଇଲେ ଓ ଜନାର୍ଦନ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତଃଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ସର୍ପ ପରି ହୁଁକାର କରି, ରୁକ୍ମୀ ନିଜ ସହରକୁ ଯାଇ ରହିଗଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ 'ବିଦର୍ଭ ସେନାର ପରାଜୟ' ନାମକ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କୌତୁକ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଛି। ତା’ପରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏହା ପରେ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ଦାରୁକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଦେଖା ଦେଲେ। ସେଠାରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ବେଦୋକ୍ତ ବିବାହ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ସୁନାର ଗହଣାରେ ଶୋଭିତ ରୁକ୍ମିଣୀ ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିବାହ ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ବଜିଲା, ଦେବତାମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ, ଅକୃର ଓ ଅନ୍ୟ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଏହି ବିବାହକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ। ନନ୍ଦ ଗୋପ, ଗୋପମାନେ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଯଶୋଦା ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ବସୁଦେବଙ୍କ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀ, ଦେବକୀ, ରେବତୀ, ରୋହିଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ବି ବିବାହରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ବିବାହ କ୍ରିୟା କଲେ; ଦେବକୀ ସ୍ନେହରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କଲେ। ସେହି ସମୟରେ ବୃଦ୍ଧ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଓ ଦେବକୀ ବିବାହର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିୟମଅନୁସାରେ କଲେ; ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ଉଲ୍ଲାସରେ ପାଳନ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭଲ ଭୋଜନ, ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ। ନନ୍ଦ, ଗୋପମାନେ, ଯଶୋଦା ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ସୁନା, ମଣି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରର ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ଗୌରବିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଏହି ମହାବିବାହ ଉତ୍ସବରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ; ବର ବଧୁ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଏକାଠି ଦଢ଼ି ହେଲେ। ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ; ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦରେ ବର ବଧୁ ବିବାହ ମଞ୍ଚରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତା’ପରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସମସ୍ତ ବିବାହ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ମଧୁସୂଦନ ସମସ୍ତ ଆଗତ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ହରିଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇ ବଡ଼ ବଡ଼ ରାଜାମାନେ ଓ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।