ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମାଝରେ ଚମ୍ପକ ନାମକ ଶୂରବୀର ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଆକାଶରେ ବୃହତ୍ ହାତାହାତି ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ସେ ମହାବୀର ବାନର ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ଦେଲେ। ହନୁମାନ, ପର୍ବତ ପରି ଅହଂକାରରେ ଭରିତ, ମନରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ଧରି ଭୂମିରେ ପଟକିଦେଲେ। ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଆଘାତରେ ଚମ୍ପକ ଦ୍ରୁତ ଉଠିଲେ ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କ ପୁଛକୁ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଘୂରାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଦୃଢ ଶକ୍ତି ଦେଖି ବାନର ରାଜା ହସିଲେ, ପୁଣି ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ପାଦରେ ଧରି, ଶତବାରି ଘୂରାଇ ଏକ ହାତୀର ପିଠି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଚମ୍ପକ ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ବୀରତାର ଅଳଙ୍କାର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଶୋଭା ଦେଲା। ଚମ୍ପକଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ 'ହାୟ ହାୟ' ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ହନୁମାନ ଚମ୍ପକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଚମ୍ପକଙ୍କ ବାପା ବଳଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସୁରଥ, ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ରଥରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚକୁ ଆଗେଇଲେ। ସେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ, ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ ହୋଇ ତୀବ୍ର ସ୍ୱାସ ନେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଦେଖି, ଶୂର ବାନର ରାଜା ହନୁମାନ ତୀବ୍ର ବେଗ ଓ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ହନୁମାନ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ସୁରଥ ତାଙ୍କୁ ଘନ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନିରେ କହିଲେ, "ହେ ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ତୁମେ ରାମଙ୍କର ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ରାକ୍ଷସପୁରୀରେ ସଫଳ କରିଛ। ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଭକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପ୍ରବଳ ପୁଅ ଚମ୍ପକ ବଧ ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବନ୍ଧି ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବି; ପ୍ରୟାସ କର, ବାନରମାନ୍ୟ, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା ସତ୍ୟ।" ସୁରଥଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଏକମାତ୍ର ବୀର ହନୁମାନ ସାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ତୁମେ ରାମଙ୍କର ପାଦସ୍ମରଣ କର; ଆମେ ରାମଙ୍କର ଦାସ। ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ବଳପୂର୍ବକ ବନ୍ଧ, ମୋ ପ୍ରଭୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରିବେ। ହେ ବୀର, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ, ସେଠିକି ସତ୍ୟ ପୂରଣ କର; ରାମସ୍ମରଣ କଲେ ଦୁଃଖର ଶେଷ ମିଳେ, ଏହି ଅଟୁଟ ବେଦବାଣୀ।" ଏହିପରି କଥା ହନୁମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ସୁରଥ ବାୟୁସୁନୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କ୍ରୂର ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ହନୁମାନ ଏହି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅବହେଳା କରି, ଏକ ଧନୁଷ ଧରି, ତା’ରେ ବାଣ ଚଢ଼ାଇଲେ। ଦୁଇ ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏହା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଯୋଧାମାନେ ଭୀତ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ନଖରେ ଆଘାତ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଚିଁଡ଼ିଦେଲେ। ସୁରଥ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ଆଉ ଏକ ବୃହତ୍ ଓ ଶୁଭ୍ର ଧନୁଷ ନେଲେ। ହନୁମାନ ଏହି ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ପୁଣି ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ନେଇ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହିପରି ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ମଧ୍ୟ ସୁରଥ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ନେଲେ; ହନୁମାନ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଏକ କ୍ରୋଧିତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ୮୦ଟି ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅନେକ ଗଞ୍ଜନ ହେଲା। ତା’ପରେ ସୁରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶୂଳ ନେଲେ; ତାହାର ଆଘାତରେ ହନୁମାନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଉତ୍ସୁକ ରହିଲେ। ସୁରଥ ଉଠି, ରଥ ଧରି ତୀବ୍ର ବେଗରେ ସାଗର ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁବଳ ନାଶକ ସୁରଥ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଲୋହା ଗଦାରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ରଥ ଦୂରରୁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ସେ ଆଉ ଏକ ରଥ ଚଢ଼ି ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବାୟୁସୁନୁଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। ହନୁମାନ ମଝିରେ ରଥକୁ ତାଙ୍କ ପୁଛରେ ଘେରି, ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି, ଧ୍ୱଜ ସହିତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ସୁରଥ ଆଉ ଏକ ରଥ ଚଢ଼ି ଆଗେଇଲେ; କ୍ରୋଧିତ ହନୁମାନ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ରଥ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି ସୁରଥ ଆଉ ଏକ ନୂତନ ରଥ ନେଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ରଥ, ତାହାର ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ସହିତ, ହନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ଏକାହାତରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ଏଭଳି ହନୁମାନ ୪୯ଟି ରଥ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ସୁରଥ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ବାୟୁପୁତ୍ର; ଏପରି ବୀରତା କେହି କରିନଥିଲେ, କରିବି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।" ପୁଣି କହିଲେ, "ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ ମୋ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଏଁ; ବାୟୁସୁନୁ, ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ହେଉ, ଏବେ ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।" ଏହିପରି କହି, ସେ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପଶୁପତାସ୍ତ୍ର ବାଣରେ ଧାରଣ କଲେ। ତାପରେ ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଡାକିନୀ ଏକାଏକି ଦେଖାଦେଲେ, ଯାହା ବାୟୁସୁନୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା। ପଶୁପତାସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ 'ହାୟ' ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବାୟୁପୁତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ମନରେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ସେଇ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଶରୀରରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ରାଜା ସୁରଥ ସହିତ ହଠାତ୍ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ହନୁମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ ଦେଖି, ଅସ୍ତ୍ରମହାରଥୀ ସୁରଥ ତାଙ୍କୁ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ହସୁଥିବା ମାରୁତି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ଗିଲିଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ତା’ପରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ଭାବି, ସେ ନିଜ ଧନୁଷରେ ରାମାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏବେ ତୁମେ ବନ୍ଧିତ ହେଲ, ବାନରମାନ୍ୟ!