ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ ରାଜା ରୈବତ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ୱନଗରବାସୀ ମାନେ ସହିତ ଖୁସିରେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ । ସେ ନିଜ ଜୀବନର ଅତି ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଥିବା ରେବତୀଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ । ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ରାମ ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶଚୀଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେପରି ରେବତୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ଭୀଷ୍ମକ, ଯିଏ ଭିଦର୍ଭ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଅନେକ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ରୁକ୍ମ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ କନ୍ୟା ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶରୁ ପ୍ରକଟିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ । ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ଅବତାରରେ ସେ ଥିଲେ ସୀତା, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅବତାରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାଥୀ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି । ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଦନ୍ତବକ୍ର ନାମରେ । ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଚେଦି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ । ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ବାପା ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ କଦାପି ପତି ଭାବେ ଇଚ୍ଛା କରିନଥିଲେ । ଛୁଆଁବେଳୁଠାରୁ ନିଜ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମନେ ଧରିଥିଲେ । ସେ ସଦା ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ପତି ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନେ ରଖିଥିଲେ । ନିଜ ଘରେ ବ୍ରତ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ନାଥ ଭାବେ ଭାବିଥିଲେ । ରାଜା ଭୀଷ୍ମକ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରୁକ୍ମି ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ସହ ବିବାହ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହା ଦେଖି ରୁକ୍ମିଣୀ ନିଜ ପ୍ରାଣର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ । ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଲେ ଏବଂ ଗୁପ୍ତଭାବେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ କୁହିଲେ । ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ରଥକୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଉତ୍ତମ ସାରଥି ଦାରୁକଙ୍କ ସହ ବିଦର୍ଭ ନଗରକୁ ଦୃତଗତିରେ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ । ସେଠାରେ ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ । ବିବାହ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସଖୀମାନେ ସହିତ ନଗର ଚାଡ଼ି ଦୁର୍ଗାଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, ମଧୁସୂଦନ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ରଥ ଉପରେ ଉଠାଇ ନିଜ ନିବାସ ଦିଗରେ ଦୃତ ଗତିରେ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ । ଏହା ଦେଖି ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି ରାଜାମାନେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ରୁକ୍ମିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ସହିତ ରଣକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ । ବଳରାମ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନିଜ ହଳ ଓ ଗଦା ନେଇ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଦଳିଦେଲେ । ତାଙ୍କ ହଳ ଓ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନେ ମାତ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଗଲେ । ତାଙ୍କ ହଳ ପଡ଼ିବା ସହିତ ରଥର ଶ୍ରେଣୀ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ହାତୀମାନେ ମେଘ ଭାଙ୍ଗିବା ବେଳେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି ରକ୍ତ ଝରିବାରେ ଲାଗିଲେ, ବଳରାମଙ୍କ କ୍ଷୁଦ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେନାକୁ ସଂହାର କଲେ । ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତିମାନେ ମିଶି ରଣଭୂମିରେ ରକ୍ତ ଧାରା ବହିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା । ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମି କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅନୁପ୍ରେରିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ । ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାଣବୃଷ୍ଟି କଲେ, କିନ୍ତୁ ଗୋବିନ୍ଦ ହସି ହସି ନିଜ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଧରି ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ ତାଙ୍କ ରଥର ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି, ରଥ, ଧ୍ୱଜା ଓ ପତାକାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ । ରଥହୀନ ହୋଇ ରୁକ୍ମି ତଳେ ତଳୱାର ନେଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଏକ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ତଳୱାରକୁ କଟିଦେଲେ । ତାପରେ ରୁକ୍ମି ନିଜ ମୁଠି ଉଠାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ ହରି ତାଙ୍କୁ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଧରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ । ମଧୁସୂଦନ ହସି ହସି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରଜ୍ଜୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିଦେଲେ ଏବଂ ଜନାର୍ଦନ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ରୁକ୍ମି ଦୁଃଖରେ ଅତିଶୟ ବିୟଥିତ ହୋଇ, ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ସେଠି ଅବସ୍ଥାନ କଲେ । ଏପରି ଭାବରେ 'ବିଦର୍ଭ ସେନାର ଭଙ୍ଗ' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ବାଦରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କୌତୁକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଏପରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ତାପରେ କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ଦାରୁକ ସହ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଦୃତ ଗତିରେ ନିଜ ନଗର ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ । ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ହରି ବେଦବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ । ସେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ବିବାହ କଲେ । ସେହି ବିବାହରେ ଦେବମାନେ ଆକାଶରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ମାରିଥିଲେ, ଫୁଲ ବର୍ଷା କରିଥିଲେ । ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ, ଅକୃର ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯାଦବ, ଏହି ବିବାହକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସ କରିଥିଲେ । ନନ୍ଦ ଗୋପ, ଗୋପମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଘରବାଳୀ ଏବଂ ଯଶୋଦା ମଧୁର ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ ।