ଏହି ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ପବିତ୍ର ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ‘ବାମନ ଅବତାର’ ବିଷୟରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ସଂବାଦର ଦୁଇଶେ ଚାଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ତା’ପରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଯବନକୁ ବଧ କଲେ ଓ ତା’କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଲେ, ତା’ପରେ ଯଦୁବଂଶୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଚାଲିଗଲେ। ଯବନ ବଧ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜରାସନ୍ଧ ତାଙ୍କର ସେନାସହିତ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲା। କୃଷ୍ଣ ତା’ର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ସେନାକୁ ବିନାଶ କରିଦେଲେ; ମଗଧର ରାଜା ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ। ବହୁ ଦିନ ପରେ ସେ ଜ୍ଞାନ ଫେରାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ତ୍ରେମ୍ବିତ ହେଉଥିଲା ଓ ଭୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ। ସେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରୁ ପଳାଇଗଲେ, ତାଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ସେନା ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲା, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଜୟ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ଭାବି। ବିରୋଧ ଛାଡ଼ି, ସେ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି, ଦୁଇ ବସୁଦେବନନ୍ଦନ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ମଥୁରା ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଲପାଇବାରୁ ବାୟୁଙ୍କୁ ଦେବସଭାକୁ ପଠାଇଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ବେଦୁର୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ଆସନ ଥିବା ଏକ ଭବନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନର ଝଲମଲି ଓ ସୁନାର ଛତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଭବନ ମିଳିବାରେ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହରବାସୀମାନେ ସହ ଖୁସିରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗେ ଉଲ୍ଲାସ କରନ୍ତି। ତା’ପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ରାଜା ରୈବତ, ନିଜ ଜନ୍ମର ଶୁଭ ଗୁଣ ଥିବା କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ। ରାମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରେବତୀଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶଚୀଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେପରି ରେବତୀଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ବିଦର୍ଭର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ଅନେକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତା’ମଧ୍ୟରେ ରୁକ୍ମ ଏକ ଶୁଭ ଗୁଣ ଥିବା ପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଛୋଟ କନ୍ୟା ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ରାମ ଅବତାରରେ ସେ ସୀତା ଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ଅବତାରରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ, ଅନ୍ୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାରରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ଭାବେ ଥାଆନ୍ତି। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଶିଶୁପାଳ ଓ ଦନ୍ତବକ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଦୁଇ ଚେଦିବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ରୂପସୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ଛୁଆବେଳୁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହୋଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଜ ପତି ଭାବେ ଭାବିଥିଲେ। ସେ ସବୁବେଳେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଆତ୍ମାର ନାଥ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ପତି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ପିତା ଭୀଷ୍ମକ ଓ ଭାଇ ରୁକ୍ମି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ପରିବାର ପୁରୋହିତଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କ ସହ ବେଠକ କଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଇଲେ, ଓ ଗୁପ୍ତରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଭାବନା ସମସ୍ତ କଥା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ଶୁଣି, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଭରିଲେ। ନିଖିଳ ଚାରିଅଂଶୀ ଶକ୍ତିର ମହାନ ଚାରିଅଂଶୀ ଦାରୁକ ଚାଳିତ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦୁଇ ଦିବ୍ୟପୁରୁଷ ବିଦର୍ଭନଗରକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେଶର ରାଜାମାନେ, ମୁଖ୍ୟତଃ ଜରାସନ୍ଧ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ବିବାହ ସମୟରେ, ଗୋଲାପୀ ଗହନା ପିନ୍ଧି ରୁକ୍ମିଣୀ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଦୁର୍ଗାଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ସହର ବାହାରକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଆସିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁସୂଦନ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ରଥ ଉପରେ ଉଠାଇ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ନିଜ ନଗରକୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଜରାସନ୍ଧ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାଜାମାନେ ରୁକ୍ମି ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ବଳଭଦ୍ର (ବଳରାମ), ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତୀ ତାଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରୁ ଅବତରି, ନିଜ ହଳ ଓ ଗଦା ନେଇ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମଧ୍ୟରେ ବିନାଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ହଳ ଓ ଗଦାର ଘାତରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ହଳ ପଡ଼ିବାରେ ରଥମାନେ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ; ହାତୀମାନେ ବଜ୍ର ଘାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଭୂମିରେ ଲୁଟିଗଲେ। ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି ରକ୍ତ ଝରିବାରେ ଲାଗିଲେ; ବଳରାମଙ୍କ ହାତରେ ସମସ୍ତ ସେନା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତିମାନେ ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭାସିଯାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ରାଜା ଭୟରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ପଳାଇଗଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମି, କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ସେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାଣବୃଷ୍ଟି କରିଲେ; ତା’ପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ହସି, ଖେଳାଳି ଭାବେ ନିଜ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଧରିଲେ। ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ, ପୃଥ୍ୱୀନାଥ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରଥର ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି, ରଥ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ରଥହୀନ ହୋଇ, ରୁକ୍ମି ତଳୱାର ନେଇ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ବୀର କୃଷ୍ଣ ଏକ ବାଣରେ ସେହି ତଳୱାରକୁ କାଟିଦେଲେ।