ଭଗୀରଥ ରାଜା ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ଗୌତମ ମୁଁଠି ଧରି ମୋତେ ଉପାସନା କରି, ମୋ ପାଖରେ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସମସ୍ତ ଜଗତର କଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଶୁଭାଦାୟିନୀ, ସେଉଁଠି ଦେଇଦେଲି। ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯିବାରୁ ସେ ଗୌତମୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଏବଂ ଭଗୀରଥ ରାଜା ଚୟନ କରିଥିବାରୁ ସେ ଭାଗୀରଥୀ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କୁହାଗଲା। ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ, ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ବଳିଙ୍କୁ ଦୟା କରି ରସାତଳ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ—ଦାନବ, ନାଗ ଓ ଯାଦବମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ବଳିଙ୍କୁ ବାମନ ଅବତାରରେ ତିନି ଲୋକ ଦେଇ, ବଳିଙ୍କୁ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ରାଜା କରିଦେଲେ। ପରେ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ଆନନ୍ଦରେ ମହେନ୍ଦ୍ର—କଶ୍ୟପ ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ତିନି ଲୋକ ଦେଲେ। ତାହାପରେ ଦେବତା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କଲେ। ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ସଂକୁଚିତ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ଦେବମାନେ ସମ୍ମାନ କଲାପରେ, ହରି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହିପରି ଶକ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମହାବଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏଭଳି ତିନି ଲୋକର ନାଥ ମହାଶକ୍ତି ଓ ସାର୍ବଭୌମ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ଏହି ଭାବେ ବାମନ ଅବତାରର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏଠାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା। ଏଠି ଓଡ଼ିଶା ପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର 'ବାମନ ପ୍ରଦର୍ଶନ' ନାମକ ଦୁଇ ଶତ ଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଯବନକୁ ବଧ କରି, ତାହାକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇ, ଯଦୁବଂଶୀ ତାଁଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଯବନ ବଧ ହେବା ସୁନି, ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଜରାସନ୍ଧ ତାଙ୍କ ଦଳ-ବଳ ସହିତ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ, ମଗଧ ରାଜା ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହେଇ ପଡ଼ିଲେ। ବହୁଦିନ ପରେ ସେ ହୁଁସିଆରି ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗପିଣ୍ଡ କମ୍ପିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଲା, ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ଶକ୍ତି ରହିଲା ନାହିଁ। ସେ ଦୃତ ଗତିରେ ପଳାଇଗଲେ, ତାଙ୍କ ପରାଜିତ ସେନା ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ସହିତ, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଅଜୟ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି। ଯୁଦ୍ଧ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହାପରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ମଥୁରା ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱାରକା ନଗରକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠି ଇନ୍ଦ୍ର ଭାଲପାଇବାରୁ ବାୟୁଙ୍କୁ ଦେବସଭାକୁ ପଠାଇଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ତିଆରି, ହୀରା-ପନ୍ନାରେ ଭରିତ, ବହୁ ଆସନ ସଜାଏଁଥିବା ଏକ ଦିବ୍ୟ ସଭାଗୃହ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଣି, ସୁନାର ଛତ୍ର ଓ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସଜାଣା ସଭା ଦେଖି, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ନାଗରିକମାନେ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀ ରାଜା ରୈବତ ନିଜ ଝିଅ ରେବତୀଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଲେ। ରାମ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶଚୀ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏଭଳି ରାମ ରେବତୀ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଦର୍ଭ ରାଜା ଭୀଷ୍ମକ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୁକ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଝିଅ ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାନ୍ତିଧାମାନ୍ବିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ରାମ ଅବତାରରେ ଯେଉଁଠି ସୀତା ଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମରେ ସେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଭାବେ ଆସିଥିଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଅବତାରରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହଚରୀ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାପରରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଦନ୍ତବକ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶିଶୁପାଳ ଛେଦି ବଂଶରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚାହିଲେ। କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ଶିଶୁପାଳକୁ ପତି ଭାବେ ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ସେ ଛୁଆବେଳୁ ଏକପତ୍ନୀବ୍ରତ ଧରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଜ ପତି ଭାବେ ମନେ କରୁଥିଲେ। ସେ ସଦା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମନରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ପତି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରତ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ରୁକ୍ମିଣୀ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ବସି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ପତି ଭାବେ ଭାବୁଥିଲେ। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରୁକ୍ମି ସହିତ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ସହ ବିବାହ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ, ନିଜ ଚୟିତ ପତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କ ସହ ଦେଖା କଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ। ତାପରେ ଗୋପନୀୟ ଭାବରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ କୁହିଲେ। ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଭରିଦେଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାରଥୀ ଦାରୁକଙ୍କ ସହ ରଥ ଚଢ଼ି, ଦୁଇ ଭାଗବତ ଶୀଘ୍ର ବିଦର୍ଭ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେଶର ରାଜାମାନେ, ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି, ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ବିବାହ ସମୟରେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ସୁନାର ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ନଗରରୁ ବାହାରି, ଦୁର୍ଗାଦେବୀଙ୍କ ପୂଜାକୁ ଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଆସିଲେ; ମଧୁସୂଦନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ରଥ ଉପରେ ଉଠେଇ ନିଜ ନିବାସକୁ ନେଇଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି ରାଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।