ରାଘବଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଖବର ଶୁଣିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ଏହି ସେନାପତିମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କର ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶେଷଦେବ କହିଲେ—ସମୁଦ୍ର ସମାନ ବିଶାଳ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିବା ଦେଖି, କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଧାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଛ ଉଁଚା କରି, ବିଶାଳ ଦେହକୁ ଆଗେଇ ନେଇ, ମେଘଗର୍ଜନ ସମାନ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଏହି ବାନର ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେନାନୀମାନେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ାଇ ହୋଇଥିଲେ। ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳ ରୂପେ ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଶତୃତାର ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ପୁଷ୍କଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିପତି, ମେଘର ଗର୍ଜନ ସମାନ କଣ୍ଠସ୍ୱରରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—"ବନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କିପରି ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛ? ଏଠାରେ ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କ ଶକ୍ତି ବହୁତ ବଡ଼, ତୁମର ଶକ୍ତି କିଛି ଅଛି କି? ଏଠାରେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଏସିଛନ୍ତି, ତୁମେ ମଜାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି, କିମ୍ବା ମୁଁଖିଆଁ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ?" "ଏହି ବୀରମଣି କିଏ, କେତେ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ଅଛି, କମ୍ କି ବେଶି? ବନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଏଠାରେ ଆସିବା କିଛି ସାଧାରଣ କଥା ନୁହେଁ। ରଘୁନାଥଙ୍କ ଦୟାଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଏହି ଅପାର ଅବରୋଧ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୁଣି ଚଲିଯିବି, ବନରରାଜ, ତୁମେ ମନକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେପରି ରାମଙ୍କ ଦୟାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସ୍ମରଣ କରି ଏହି ଅପାରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଅପାରକୁ ପହଁଚି ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ବନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉ, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୀରମଣିଙ୍କୁ ଜିତି ଆସିବି।" ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପକଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବିରୋଧୀ ହନୁମାନ୍ ପୁଣି ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—"ବେଟା, ବୀରମଣିଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅବିଚାର କରନିଅ, ସେ ଦାନଶୀଳ, ଶରଣଦାତା, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ତୁମେ ଯୁବକ, କିନ୍ତୁ ସେ ବଢ଼ିଆ ବୟସ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସଦାଶିବ ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛନ୍ତି; ଏଠି ସୋମ ମଧ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହି ରାଜା ସହିତ ମୁଁ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ତୁମେ ଅନ୍ୟ ନାୟକମାନେଙ୍କୁ ଜିତି ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କର।" ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ—"ଏହି ରାଜା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ତାଙ୍କ ସ୍ୱନଗରେ ବସେଇଛନ୍ତି; ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତୁରନ୍ତ ବସନ୍ତି। ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୂଜି ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାମ ମୋର ମନକୁ ତ୍ୟାଗି କେଉଁଠିଓ ଯାଆନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଚଳ ଓ ଚଳିତ ରୂପେ ଅଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ବୀରମଣିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇବି। ବନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ ମହାନ ରାଜାମାନେଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଅ, ମୋ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଏପରି ସାହସିକ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ହନୁମାନ୍ ବୀରସିଂହ—ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଭାଇ—ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶୁଭାଙ୍ଗଦ ସହିତ, ଯିଏ ମହାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସୁମଦ, ବଳମିତ୍ରଙ୍କ ସହଯୋଗ ଓ ନିଜ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ବଳିଶାଳୀ ହୋଇ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ପୁଷ୍କଳ ସୁନାର ରଥରେ ଚଢ଼ି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ରାଜା ବୀରମଣି, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଲଭାବରେ କହିଲେ—"ବେଟା, ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନି। ତୁମେ ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରନିଅ। ଆମ ପରି ରାଜାମାନେ ତୁମ ପରି ଛୁଆମାନେଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି, ଆମେ ସେମାନେଙ୍କୁ ଆଘାତ କରୁନାହିଁ। ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ି ଯାଅ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୋର ମନ ତୁମେ ଉପରେ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ। ତୁମ ତୀରରେ ମୋର ପୁଅ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଏବେ ତୁମର ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଭାବି ମୁଁ କ୍ଷମା କରିଦେଲି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୁଷ୍କଳ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ ଶିଶୁ, ଆପଣ ବହୁତ ବୟସ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ। କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ବୟସ୍କ ଭାବି ଗଣାଯାଏ, କେବଳ ବୟସ୍କୁ ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ନିଜ ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରିଦେଲି; ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ପତିତ କରିବି। ତେଣୁ, ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ାଇ ହୋଇ ଦଢ଼ାଇ ରୁହନ୍ତୁ; ରାମ ଭକ୍ତ ଯେଉଁଠି ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ମୋତେ କେହି ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।" ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ହସିଲେ, ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ପୁଣି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ରୋଷାନ୍ୱିତ ଦେଖି, ଭରତପୁତ୍ର ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ କୁଶଳ ବିଶ୍ଵତୀର ଦ୍ୱାରା କୁଶଳ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏକେବାରେ ବିଶ୍ ତୀର ଲାଗିଲେ। ରାଜା, ସେହି ତୀରଗୁଡିକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅତି କ୍ରୋଧରେ ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡିକୁ କୁଣ୍ଡଳି କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ତୀର କୁଟି ଦେଖି, ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ ଭାରତୀ ମନରେ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତିନିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।