ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟ୍ୟ କହିଲେ: “ହେ ରାଜା, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବତାର ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ କିଛି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସାକ୍ଷାତ୍ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ଭ୍ରମ କରାଇ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ନିଜ କରିବା ପାଇଁ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି—ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଭୂମି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦିଅନ୍ତୁ।” ତାପରେ, ଶିଶ୍ୟ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଳି ରାଜା ହସି କହିଲେ: “ମୋ ଗୁରୁଦେବ, ମୁଁ ଯାହା କରିଛି, ସେ ସବୁ କେବଳ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ। ଆଜି ମୋ ପୁଣ୍ୟ ଦୈଵତା ଯେଉଁଠି ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ସଉଖ୍ୟ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ତେଣୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଦେଇଦେବି।” ଏପରି କହି ବଳି ରାଜା ଭକ୍ତିଭାବରେ ବାମନଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଜଳ ଢାଳି ଭୂମି ଦାନ କଲେ, ପରିକ୍ରମା କରି ନମସ୍କାର କଲେ, ଦକ୍ଷିଣା ଓ ଧନ ଦେଇ ଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ସଂତୁଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ ବଳି ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଏଠି ଭୂମି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇ ପାରିଲି। ଯାହା ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ଏହି ଭୂମି ନିଅନ୍ତୁ।” ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ରାଜା ବଳିଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆଜି ତୁମର ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ମୋ ପଦେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମାପିବି।” ଏହି କଥା କହି ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ବାମନ ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିଶାଳ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ସାଗର, ପର୍ବତ, ଦ୍ୱୀପ, ଦେବ, ଦାନବ, ମଣିଷ ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଏକେ ପଦେ ଆବୃତ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ଏହି ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଖି ବଳିଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ ଜନାର୍ଦନ। ବଳି ଏହି ବିଶ୍ୱମୟ ରୂପ ଦେଖି ଅପାର ଆନନ୍ଦରେ ଭିଜିଗଲେ, ଲୁହ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତି କଲେ: “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ। ଏହି ତିନି ଲୋକ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।” ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ଉପରକୁ ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ପଦ ଚିହ୍ନ ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଏହାକୁ ଦେଖି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର କମଣ୍ଡଳୁ ଜଳ ଦେଇ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ପବିତ୍ର ଧାରାରୂପେ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ଜଳ ଚାରିଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା—ପ୍ରଥମେ ସିତା, ପରେ ଆଲକାନନ୍ଦା, ତାପରେ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦ୍ରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଗିଲା। ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣେ ଏହି ନଦୀ ଆଲକାନନ୍ଦା ଭାବେ ଜଣାପଡ଼ିଲା, ତିନିଟି ନାମ—ତ୍ରିପଥଗା, ତ୍ରିସ୍ରୋତା, ଏହି ନଦୀ ତିନି ଲୋକ ପବିତ୍ର କରିଥାଏ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏହାକୁ ମନ୍ଦାକିନୀ, ପୃଥିବୀ ତଳେ ଭୋଗବତୀ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏହି ଶୀଘ୍ରଗାମି ଗଙ୍ଗା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମେରୁ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଅପନାର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଏହାକୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରିଥିଲି। ଦେବ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜଳ ଧରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହେଲି। ଯେଉଁଠି ବି ଜଣେ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି ଗଙ୍ଗା ଜଳ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରନ୍ତି କିମ୍ବା ପିଉନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜା ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଗଙ୍ଗା ନାମ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁଚିଯାଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ତାପରେ, ଭାଗୀରଥ ଓ ମହାତପସ୍ବୀ ଗୌତମ ମୋତେ ଉପାସନା କରି ଗଙ୍ଗା ଚାହିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଦେଇଦେଲି। ଗୌତମ ଆଣିଥିଲେ ଏହି ନଦୀ ଗୌତମୀ ଭାବେ, ଭାଗୀରଥ ଚୟନ କରିଥିବାରୁ ଭାଗୀରଥୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହିପରି ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତିର ଅପୂର୍ବ କଥା ସୂଚିତ ହେଲା। ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ, ଦାନବ ରାଜା ବଳିଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦାନବ, ନାଗ, ଯାଦବମାନେ ମିଳି ରସାତଳ ଲୋକ ଦେଇଦେଲେ। ବଳିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରାଜା କରି ରଖିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଳୟ ନ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁ ବାମନ ରୂପେ ବଳିଙ୍କଠାରୁ ତିନି ଲୋକ ଗ୍ରହଣ କରି, ପଛରେ ମହେନ୍ଦ୍ର—କଶ୍ୟପ ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକ ଦେଇଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦେଲେ। ଦେବମାନେ ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତ୍ୟ ଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବାମନ ଅବତାରର ଏହି ମହାନ ଗୌରବମୟ କଥା କହିଦେଲି, ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି, ତାହା ମୁଁ ପରେ ପରେ କହିଦେବି।