ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ତରଫରୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅଶ୍ୱଟି, ଯେଉଁଠିକି ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେଠାକୁ ଆଣି ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କୁ ଖବର ମିଳିଲା। ଏହି ଅଶ୍ୱଟି ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବଳଶାଳୀ ସେନା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଖବର ଶୁଣି ବଡ଼ ରାଜା ବୀରମଣି, ଯେଉଁ ଅତି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଭାବୁକ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ନାହିଁ; ବରଂ ଏହାକୁ ଏକ ଚୋରିର ସମାନ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବିଲେ। ସେ ଏହି କଥା ନିଜ ଜାମାତା, ଚମତ୍କାର କର୍ତ୍ତା, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଓ ଦେହର ଅଳଙ୍କାର ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ। ବୀରମଣି ଏହି ମହାକାର୍ଯ୍ୟକୁ ନେଇ ଶିବଙ୍କ ସହ ବିଚାର କଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ ବୋଲି ମନେ କଲେ। ତେବେ ଶିବ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ତୁମର ପୁଅ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି—ସେ ଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ ମହାଅଶ୍ୱଟି ଦଳିଛି। ଆଜି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମୁହଁ ଘୋରିଯିବେ, କାରଣ ଶତୃଘ୍ନ, କୋଟିଏ ନାୟକଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଯାହାକୁ ହୃଦୟରେ ଧରିଛି, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ମୋ ଜିହ୍ୱାରେ ରହେ—ତୁମର ପୁଅ ସେଇ ରାମଙ୍କ ଯଜ୍ଞଅଶ୍ୱ ନେଇଛି।" "କିନ୍ତୁ ଏଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିଶୟ ଲାଭ ହେବ, କାରଣ ଆମେ ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଦର୍ଶନ କରିପାରିବା। ଏଠି ଅଶ୍ୱଟିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ପ୍ରୟାସ ଲାଗିବ; ମୁଁ ଯଦି ରକ୍ଷା କରିବି, ତଥାପି ସେମାନେ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ନେଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ। ତେଣୁ ହେ ମହାରାଜ, ବିନୟ ସହିତ ଏହି ଅଶ୍ୱ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ଭୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଦେଇ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପଦପଦ୍ମ ଦର୍ଶନ କର।" ଶିବଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବୀରମଣି, ଯାହାଙ୍କ ଦୁଇ ପଦପଦ୍ମକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବୀରମଣି କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମ—ନିଜ ବୀରତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା। ତେଣୁ ସେ ଯଜ୍ଞଅଶ୍ୱ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ନିଜ ବଳକୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ଭବ, ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ପାଇଁ ଦେହ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ମୋର ପୁଅ ସବୁ କରିଛି; ଅଶ୍ୱଟି ଆଉଥରେ ଧରାଯାଇଛି। ଏବେ ରାମ ରାଜା କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କର।" "କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଭୟରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଶୀର୍ଷ ନମାଇବା। ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରିବେ, 'ଏହା ଭୀତୁ, ନିଚ ରାଜା, ସାଧାରଣ ଲୋକ, ଭୟରେ ଭୂମିକୁ ଶିର ନମାଏ।' ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରିବା ଦରକାର। ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।" ତେବେ ଶେଷ କହିଲେ, "ବୀରମଣିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ହସିଲେ ଏବଂ ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, ଯାହା ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ—'ତ୍ରେତିଶ କୋଟି ଦେବତା ଏକାଠି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରକ୍ଷା କର, ସେଠାରୁ ଅଶ୍ୱଟିକୁ କିଏ ନେଇପାରିବ? ଯଦି ରାମ ସ୍ୱୟଂ ଆସି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ପଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କରିବି। ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନୀତି। ଅନ୍ୟ ନାୟକମାନେ ତ ଘାସ ସମାନ, କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ରାଜା, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କର; ମୁଁ ତୁମର ରକ୍ଷା କରି ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିବି। ତିନି ଲୋକ ଏକାଠି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୋର କରି ଅଶ୍ୱଟିକୁ କିଏ ନେଇପାରିବ?'" ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣି, ବୀରମଣିଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଉଠିଲା, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବୀରମଣିଙ୍କ ଶୂର ବିଚାରକ୍ଷମ ଗୋୟେନ୍ଦାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱଟିକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଅଶ୍ୱଟି କେଉଁଠି? କିଏ ଏହାକୁ ନେଇଛି? କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନି? କିଏ ଏହି ଅଶ୍ୱ ଚୋରି କରି ସଫା ମନେ ଯମପୁରୀକୁ ଯିବ?' ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରଘୁସେନାର ଗୋୟେନ୍ଦାମାନେ ଏହି ପଥ ଦେଖି ତଦନ୍ତ କରୁଥିଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ବଡ଼ ବଳିଷ୍ଠ ସେନା ସହ ବୀରମଣି ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିକରମାନେ ପଚାରିଲେ—'ମୋର ଅଶ୍ୱ କେଉଁଠି? ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଳଙ୍କୃତ ଅଶ୍ୱଟି ଦେଖାଯାଉନି କାହିଁକି?' ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଅଶ୍ୱଟିକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସେବକମାନେ କହିଲେ—'ମହାରାଜ, ଜଙ୍ଗଲରେ କିଏ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅଶ୍ୱଟିକୁ ନେଇଗଲେ। ଆମେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଖୋଜିପାରିଲୁ ନାହିଁ, ଏହିଠାରେ ଅଶ୍ୱଟିକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଦରକାର।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ରାଜା ସୁମତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ; ଶତୃଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶକ, ଏମିତି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଥିଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ପଚାରିଲେ, 'ଏଠି କିଏ ରାଜା? କିପରି ଅଶ୍ୱଟି ଏଠିକୁ ଆସିଛି? ଏହି ଅଶ୍ୱଟି ନେଇଥିବା ରାଜା କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ?' ସୁମତି କହିଲେ, 'ମହାରାଜ, ଏଠି ଦେଉଳିଆ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ସମାନ ଅଗମ୍ୟ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ। ଏଠି ବୀରମଣି ନାମକ ଶୂରବୀର ଧର୍ମପାଳନ କରି ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ରକ୍ଷାଧୀନ। ଏଠି ନାଶକ ଦେବତା ଭକ୍ତିରେ ଶାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ସେମାନଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ପକ୍ଷପାତ କରନ୍ତି।' 'ଏଠି ଯଦି ମହାଯୁଦ୍ଧ ହେବ, ତେବେ ହେବ; ମହାପୁରୁଷମାନେ ଶିବିରର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।' ଏହିପରି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତୃଘ୍ନ ସେନା ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରି ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଡ଼ିଲେ। ପରେ, ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି ଶତୃଘ୍ନ, ତପଃଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଠି ତାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ, ମଧୁପାକ ଦେଇ ସ୍ନେହ ସହିତ ଅତିଥିସତ୍କାର କଲେ ଓ ସୁସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ନାରଦଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କଲେ।