ରାଘବ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱ ଜଳରେ ଡୁବିଗଲା କିମ୍ବା କୌଣସି ଗର୍ବିତ ବ୍ୟକ୍ତି ନେଇଯାଇଛି କି? ଏହି ଅବସ୍ଥା କିପରି ଘଟିଲା, ବଡ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଦ୍ରୁତ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ୟୋଧା ମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘଟିଥିବା ସବୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଆମେ କିଛି ଜାଣୁନାହିଁ। ଆମେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଜଳରେ ଥିଲୁ, ତାପରେ ଡୁବିଗଲୁ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ଅଶ୍ୱ ଫେରିଲା ନାହିଁ।" ସେମାନେ ପୁନି କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଅଶ୍ୱଟିକୁ ଆଣନ୍ତୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବା ଉଚିତ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଗଲା, କାରଣ ସେ ଦେଖିଲେ ଲୋକମାନେ ଜଳ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ସେ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? କିପରି ଅମେ ଅଶ୍ୱଟିକୁ ଫେରାଇ ପାରିବା?" ପୁନି ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ? କିଏ ଏହି ଜଳରେ ଯାଇ ଅଶ୍ୱଟିକୁ ଆଣିପାରିବେ, କିପରି ଆଣିପାରିବେ?" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତି ସମୟୋପଯୋଗୀ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ସେ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆପଣ ଚାହିଲେ ପାତାଳ ଯାଏଁ ଯାଇପାରିବେ, ଏହି ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଯାଇପାରିବେ।" "ପୁନି, ପୁଷ୍କଳ ମହାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ହନୁମାନ୍ ସଦା ରାମଙ୍କ ପାଦସେବାରେ ନିୟୋଜିତ। ଏହି କାରଣରୁ ଆପଣ, ପୁଷ୍କଳ ଏବଂ ହନୁମାନ୍ ଏହି ତିନିଜଣେ ଯାଇ ନିଶ୍ଚୟ ଅଶ୍ୱଟିକୁ ଆଣନ୍ତୁ, କାରଣ ଜ୍ଞାନୀ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଦରକାର।" ସୁମତିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ନିଜେ ହନୁମାନ୍ ଏବଂ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ସହିତ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ସେମାନେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସହର ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅନେକ ଶୋଭାମୟ ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ। ସେଠାରେ ଏକ ସୁନାର ମଣିମୟ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱଟି ବନ୍ଧା, ସୁନା ମଣିପତ୍ରରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ତାହା ସାମ୍ନାରେ ଅନେକ ରୂପସୀ ନାରୀମାନେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦରା ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ, ସେ ଆରାମଦାୟକ ଶୟନରେ ବସିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେହି ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ନିଜ ମାଲିକାକୁ କହିଲେ, "ଏହି ପୁରୁଷମାନେ ଯୁବା, ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତାର, କିନ୍ତୁ ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର। ଏମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଫଳଦାୟକ ଭୋଜନ ହେବେ; ଏମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ମଧୁର।" ଦାସୀମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହିଳା ହାଲୁକା ହସିଲେ, ଭୂରୁ ନାଚାଇ, ମୁହଁରେ ହାସ୍ୟ ଖେଳିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ପୁଷ୍କଳ ଓ ହନୁମାନ୍ କବଚ, ମୁକୁଟ୍ ପିନ୍ଧି, ଶୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଶୋଭିତ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖି, ସେଠାର ରୂପସୀ ନାରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଲେ, "ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ କଣ?" ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ନାରୀ ମୁକୁଟ୍ ମଣିର ଚମକରେ ଚରଣକମଳ ଦେଖାଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହିଳା ଏହି ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ? କିପରି ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛ?" ସେ କହିଲେ, "ମୋର ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷକ; ଏଠାକୁ ଯେଉଁଠାରେ ଆସେ, ସେଠାରୁ ଫେରିଯିବା ନାହିଁ।" "ଏହି ଅଶ୍ୱ କିଏଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ? କିଏ ଏହାକୁ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ବିଲୋଇଛନ୍ତି? ସୁନା ମଣିପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଏହି ଅଶ୍ୱ ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଛି?" ତାଙ୍କର ମଧୁର ଚଳନ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ୍ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ହସ୍ୟ ମୁହଁରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଆମେ ତିନିଜଣେ ତିନି ଲୋକର ମୁକୁଟ୍ ମଣି ରାଜାଙ୍କ ସେବକ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯାହାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେହି ରାମଭଦ୍ରଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଏହି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି। ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ମହିଳେ! କାହିଁକି ବନ୍ଧିଛ?" "ଆମେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଯଦି ବାଧା ଦିଅ, ଆମେ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ଅଶ୍ୱ ନେଇଯିବା।" ବାନରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହିଳା ଦ୍ବାର ମୁହଁରେ ଦାଁଡ଼ି, ହସି, କୁଶଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଅଶ୍ୱକୁ ଆଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଛାଡ଼ିପାରିବିନାହିଁ; ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଉଠାଇ ରଖିଛି।" "ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କ ପାଦସେବା ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି; ଜ୍ଞାନୀ ରାଜାଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୁ ଆପହରଣ କରିବିନାହିଁ। ମୋର ମନରେ ବଡ ନମ୍ରତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମୋ ପ୍ରଭୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।" "ତୁମେ ଲୋକ ଏହି ଅଶ୍ୱ ପାଇଁ ଚିନ୍ତିତ; ଏମିତି ଏକ ବର ମାଗ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବେନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ମୋର ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତି, ତାପାଇଁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବର ମାଗ।" ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ୍ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ରଘୁନାଥଙ୍କ କୃପାରେ ଆମର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସିଦ୍ଧ। ତଥାପି, ମୁଁ ଏକ ବର ମାଗୁଛି: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ରଘୁନାୟକ ଆମ ପ୍ରଭୁ ହେଉନ୍ତୁ, ଆମେ ତାଙ୍କ ସେବକ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ହେଉ।" ବାନରଙ୍କ ଏହି ଅପୂର୍ବ ବର ଶୁଣି, ମହିଳା ହସି, ମୃଦୁ କଥାରେ ତାଙ୍କର ଗୁଣକୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା ମାଗିଛ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ନିଶ୍ଚୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସେବକ।" "ଏବେ, ମୋତେ ଅପମାନ କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏକ ବର ଦେଉଛି; ରଘୁନାଥଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ମୋ ଶବ୍ଦ ସତ୍ୟ ହେଉ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ରାଜା ବୀରମଣି ମହାବୀରମାନେ ଓ ଶିବଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ତୁମ ଅଶ୍ୱକୁ ଆପହରଣ କରିବେ।" ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ମଧୁର ସମ୍ବାଦ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ହନୁମାନ୍ ଓ ପୁଷ୍କଳ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଓ ସତ୍ୟ ବର ନିଏ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।