ଏହି ଏକ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଆପଣ ଆମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ଆମେ ସବୁ କଥା କହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଉପଦେଶରେ, ଶ୍ରୀ ରାମ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ, ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛୁ, ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତୁ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାର୍ଷି। ଏହି ପ୍ରମାଦ ଓ ମାଧୁର୍ୟ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ରଖିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସୀମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ଆଜି ମୋ ଆଶାର ଚାଲି, ଶ୍ରୀମତି ସମୃଦ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ, ଫଳ ଦେଇଛି; ଆଜି ମୋ ଜନନୀ ଧନ୍ୟ, ଯିଏ ମୋତେ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି। ଆଜି ମୁଁ କଣ୍ଟକ ହୀନ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛି; ଆଜି ମୋ ଧନାଗାର ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆଜି ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଆଜି ମୁଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ଫଳ ପାଇଛି, ଅନ୍ନ ଅର୍ପଣ କରି; ଏବେ ମୁଁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଇ ମନ୍ଦାର ପାଦ ଦେଖିବି। ଯିଏ ସଦା ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ—ଅୟୋଧ୍ୟାର ନାଥ ଓ ସ୍ୱାମୀ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଚକ୍ଷୁ ପାଇଁ ଦୃଶ୍ୟ ହେବେ, ଏତେ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ହନୁମାନ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୋ ମଙ୍ଗଳ ଜିଜ୍ଞାସା କରିବେ; ମୋ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ସେ ମହାନ ନିଜେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବନବାସୀ ମୁନିଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦ ଧରି, ମକର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ କହିଲେ, "ଓ ପୂଜ୍ୟ ମୁନି, ମୁଁ ହନୁମାନ, ଆପଣଙ୍କ ଦାସ, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭିଁଛି। ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପାଦ ପରେ ଧୂଳି ସମାନ, ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତୁ, ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ଏପରେ, ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଉଭୟ ଏକାଉଁ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ନେକ୍ତରରେ ବିଲିନ ହେଇ, ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ପ୍ରତିମା ଭଳି ନିସ୍ତବ୍ଧ ହେଲେ। ଦୁଇଜଣେ ଏକାଉଁ ବସି, ରାଘୁନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦାର ପାଦ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରେ ମନ ଭରି, ମଧୁର ଆଲାପ କରିଲେ। ହନୁମାନ ତାପରେ ବନରେ ରାମଙ୍କ ପାଦର ଧ୍ୟାନରେ ବିଲିନ ମୁନିଙ୍କୁ ଅନେକ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ—"ଓ ନାଥ, ଏହା ଶତୃଘ୍ନ, ବିରାଟ ବୀର, ଦଶରଥଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀର ଅଂଶ ଓ ରାମଙ୍କ ଭାଇ; ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଏହି ଲବଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭୟ, ତାହାକୁ ମାରିଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖୁସି ହେଇଛନ୍ତି।" "ଏହି ପୁଷ୍କଳ, ନାମରେ ପୁଷ୍କଳ, ଆପଣଙ୍କୁ ଅତି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ; ସେ ଏବେ ଅନେକ ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଛନ୍ତି। ଏହି ପୁଷ୍କଳ, ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଘୁନାଥଙ୍କ ଜୀବନ ସମାନ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ଓ ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ।" "ଏହି ସୁବାହୁ, ଅତି ଦ୍ରଢ଼, ଶତ୍ରୁ ବଂଶର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅଗ୍ନି; ସେ, ରାମଙ୍କ ମନ୍ଦାର ପାଦରେ ଭକ୍ତିରେ ଖ୍ୟାତି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।" "ଏହି ସୁମଦା, ଯିଏ ପାର୍ବତୀଙ୍କ କୃପାରେ ରାମଙ୍କ ପାଦରେ ସେବା କରି, ଏବେ ଭବସାଗର ପାର ହୋଇଛନ୍ତି।" "ଏହି ସତ୍ୟବାନ, ତାଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ା ମିଳିଥିବା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ; ସେ ଏବେ ଭୂମିରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବନମୁନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତି ଆଦରରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ; ପ୍ରତିଦିନ ରେବା ନଦୀରେ ନିଜ ନିତିକ୍ରିୟା କରି, ବଡ଼ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ, ଶତୃଘ୍ନ ମୁନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ରଥରେ ବସାଇ, ରାମଙ୍କ ସ୍ଥାପିତ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ନେଲେ। ଦୂରରୁ ଏହି ନଗର, ଶୂର୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନ, ଦେଖି ମୁନି ରାଘୁନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ତିବ୍ର ପଦଚାରୀ ହେଲେ। ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ସୁନ୍ଦର ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏକ ହଜାର ଆଶା ଭାବିଲେ। ସେଠାରେ, ସରୟୂ ତୀରରେ, ଏକ ଶୋଭାମୟ ମଣ୍ଡପରେ, ସେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—କୁଶ ଶଳା ଭଳି କଳା, ପଦ୍ମ ଭଳି ମନ୍ଦ ଚକ୍ଷୁ। ସେ, ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ, କମରେ ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ପିନ୍ଧି, ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ଦଳରେ ଘିରା, ଶୂରବୀରମାନେ ସଂଗତ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଭରତ ଦ୍ୱାରା ଘିରା, ଦୁଃଖୀ ଓ ଅଭାବୀଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ଉପହାର ଦେଉଥିଲେ। ଅରଣ୍ୟକ ନାମରେ ଜଣା, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନେ ଭାବିଲେ—"ସେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।" ଆଜି ମୋ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ସାର୍ଥକ ହୋଇଛି, କାରଣ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ଆସିଛି। ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଅନେକ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ, ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦେଖି ଦେହ ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରିନାହାନ୍ତି। "ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ରାମଙ୍କ ପାଦ ଓ ଚକ୍ଷୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିଛି; ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ମନୋହର କଥା କହିବି।" ରାମ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତପଶ୍ୟା ଶକ୍ତିର ଅବତାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଦବାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ମହାନ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ, "ଆଜି, ମୋ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।" ଏହି କଥା କହି, ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁ ପାଦ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ନମସ୍କାର କରି, ରତ୍ନ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ। ବଦବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ନାଥକୁ ଧରିଲେ। କୌଶଳ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ରତ୍ନାସନରେ ବସାଇ, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦ ଜଳରେ ବ୍ୟବହାର କରି ଧୋଇଲେ। ହରି ନିଜେ ଏହି ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, କହିଲେ, "ଆଜି, ମୁଁ ମୋ ସମସ୍ତ ସହଚର ଓ ପରିବାର ସହିତ, ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି।