ଶୁଭ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରି ଦିନ କେତେ ଶୀଘ୍ର ଅତିତ ହେଲା। ପଞ୍ଚମ ଦିନରୁ ସପ୍ତମ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ସମୟରେ ଅତିକାୟଙ୍କର ବଧ ହେଲା। ତାପରେ ନିକୁମ୍ଭ ଓ କୁମ୍ଭଙ୍କ ପରେ, ମକରାକ୍ଷ ବି ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ବଧ ହେଲେ। ତୃତୀୟ ଦିନରୁ ସପ୍ତମ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୋଟ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା। ଏହା ପରେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବଧ ହେଲା। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେବତାବିଧିରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ପଞ୍ଚମ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଅତିତ ହେଲା। ଏହା ପରେ ଷଷ୍ଠୀରୁ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶ ହେଲା। ରାମ ରୋଷରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇଲେ। ଦଶମୀ ଦିନରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାତିରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ରାବଣ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଆତ୍ମନିବେଦନ କଲେ। ଏହିପରି ଅଠାର ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱିତୀୟାରୁ ଚୈତ୍ର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ସମୟରେ ସତ୍ତରି ଦୁଇ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଯୁଦ୍ଧର ତୟାରି ଚାଲିଥିଲା। ରାମ ବୈଶାଖ ମାସ ଆରମ୍ଭରୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ରହିଲେ। ବୈଶାଖ ମାସର ତୃତୀୟ ଦିନରେ ଶୀତାଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବର ମାଗିଲେ। ରାମ ଜନକୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ନେଇଲେ। ବୈଶାଖ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ ରାମ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଚଡ଼ିଲେ। ଚୌଦ ପୁର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମାଧବ ମାସର ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ଷଷ୍ଠୀ ଦିନରେ ରାମ ଭାରତ ସହିତ ମିଳିଲେ। ମୈଥିଲୀ ସମୁଦ୍ର ଅପହୃତ ହୋଇ, ସମୁଦାୟ ଦଶ ମାସ ଚଉଦିନ ଅତିତ କଲେ। ଚୁଆଳିଶି ବର୍ଷ ପରେ ରାମ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ। ଚୌଦ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଭାଇମାନେ ସହ ରାମ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ କୁମ୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହାର୍ଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରଘୁବଂଶୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଏକ ଅଶ୍ୱ ଆସିବ, ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା! ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଚମତ୍କାର କଥା କହିବା।” ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ, ମୁଁ ମହାମୁନି ଲୋମଶଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲି। ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆଦ୍ଭୁତ କୃତ୍ୟ ଜଣାଗଲା। ମୁଁ ଶିର ନମାଇ, ସେ ମହାମୁନି ଚଲିଗଲେ। ମୁଁ ପୁନିପୁନି ରାମଙ୍କ ଚରଣ ଅନୁସ୍ମରଣ କରେ। ଏହି ମଧୁର କଥା ଗାଇ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ, ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେ। ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଏ ଭୂମିରେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ଏହିପରି ଆକର୍ଷକ ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାବନାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ତୁମେମାନେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛ, କିଏ ଭାନରମୁଖ୍ୟ? ମୋତେ ସମସ୍ତ କଥା କହ, ବିଶେଷ କରି ଅଶ୍ୱ ଦେଖଭାଳ ବିଷୟରେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ଏବେ ଶେଷ ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ, ଶେଷଦେବ କହିଲେ—ମହାମୁନିଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଆଦ୍ଭୁତ କୃତ୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା କହି, ନିଜେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମନେ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ମୁନିବର, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଆମେ ପବିତ୍ର ହେଲୁ, ଏବଂ ଆପଣ ରାମ କଥା କହି ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଛନ୍ତି।