ଏହି କଥାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ରାମଙ୍କର ମହିମା ବିବେଚନା କରିବାକୁ ଲଗିଲେ। ସେ କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ, ଜପ ଓ ଉପାସନା କରିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସେ ଏହି ଜଗତରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଉଚ୍ଚତମ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ମନରେ ସ୍ମରଣ କରି, ଧ୍ୟାନ କଲେ ରାମ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରିଯିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ମହିମା ଏତେ ଅଧିକ, ଯେ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ତେବେ ସେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ; ତେବେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ତୁମେ ତ ଏହି ମହିମାକୁ ଅବଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ। ତୁମେ ଏହି ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛ; ଏହି ଅନୁସାରେ ଚଳିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ଜଗତରେ ଏକ ଦେବତା — ରାମଚନ୍ଦ୍ର; ଏକ ବ୍ରତ — ତାଙ୍କର ଉପାସନା; ଏକ ମନ୍ତ୍ର — ତାଙ୍କର ନାମ; ଏକ ଶାସ୍ତ୍ର — ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ। ଏହିପରି ଏକାଗ୍ର ମନରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପାସନା କର, ତାହାଲେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ର ଗୋମାନ୍ଧର ଚିହ୍ନ ପରି ଅପରିଗଣ୍ୟ ହେଇଯିବ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମୁଁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲି: "ଏ ଦେବତାଙ୍କୁ କିପରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ? ଲୋକେ କିପରି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ?" ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ତିନି ଲୋକରେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇପାରିବି। ମୋ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବିଚାର କରି, ଆରମ୍ଭ କଲେ ରାମଙ୍କୁ କିପରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉପରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା। ସେ କହିଲେ: "ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ତାହା ଶୁଣ। ରାମ, ଏହି ଜଗତର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ, କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବାକୁ ପାରିବେ। ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ, ଶୋଭାମୟ ଦେଉଳ ଓ ରାଜପ୍ରସାଦରେ ଭରିଥିବା, ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ଦେଇଥିବା ଚିନ୍ତାମଣି ଗଛ ତଳେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଏକ ରତ୍ନାଳଙ୍କିତ ସିଂହାସନ ଅଛି — ମନକୁ ମୋହିତ କରିଥିବା, ମହାମେରାଲ୍ଡ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ନୀଳମଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରତ୍ନର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଯାହାର ଚମକ ଅନ୍ଧକାର କୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ଏଠାରେ ରଘୁବଂଶର ରାଜା ରାମ ଅପରିମିତ ଶୋଭାରେ ବସିଛନ୍ତି — ତାଙ୍କର ତ୍ୱକ୍ ଦୁର୍ବା ଘାସର ପରି ଗାଢ଼ ଶ୍ୟାମ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବରାଜ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଶୋଭାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ; ମାଥାରେ ଅଷ୍ଟମୀ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଅଛି। ଶ୍ୟାମ ଚୁଲ ମୁକୁଟରେ ରତ୍ନ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ; ମକର ଆକୃତିର ଝୁମକ ର କାନରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ତ୍ୱକ୍ ପଦ୍ମରଙ୍ଗ ପରି, ଶୋଭା ଶୁଭ୍ର ଓ ଚମକଦାର; ଚେଷ୍ଟରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ପରି ମାଳା ଓ ଉପବୀତ ଲଗାଇଁ ଶୋଭିତ। ମୁହଁ ଅତି ସୁନ୍ଦର; ଜିହ୍ବା ଫୁଲର ରଙ୍ଗ ପରି ଲାଲ, ମଧୁ ପରି ମିଠା; ଏଠାରେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ। ଗଳା ଶଙ୍ଖର ଚମକରେ ଶୋଭିତ; ଶେର ଦେହ ପରି ଉଚ୍ଚ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଅଛି। ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ବାହୁରେ ଅଳଙ୍କାର ଓ ମୁକୁତ, ଅଂଗୁଠି ଓ ମୁକୁତମାଣି, ମଣିମାଳା ଲଗାଇଁ ଶୋଭିତ; ମୁଣ୍ଡା ଯାଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ଚେଷ୍ଟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ନିବାସ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଲଗାଇଁ ଅତି ଆକର୍ଷକ। ତାଙ୍କର ଗଭୀର ନାବି, ମହା ଉଦର ଓ ଶୋଭାମୟ କଟି, ରତ୍ନ ମେଘେ ଲଗାଇଁ ଅତି ଚମକିଥାଏ। ତାଙ୍କର ଜଘା ଶୁଭ୍ର, ଗୁଣିଆ ଦୁଇ ଗୋଡ଼ରେ ବଜ୍ର, ଯବ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଅଛି। ଦୁଇଟି ମୃଦୁ ହାତ ଅଛି, ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହି ହାତକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଓ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରିପାରିବ। ସେ ନିତ୍ୟ ସନ୍ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ଉପାସନା କରିଲେ, ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳିଥାଏ। ରାମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଧ୍ୟାନ ଉପରେ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା; ଏହି ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି — ଏଠାରେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କର। ଶେଷ ନାଗ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋମଶଙ୍କଠୁ ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷା ପାଇଲେ। ଏକ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୁନି ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହାକୁ ନିତ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କର, ସେ କିଏ?" ଏ ରାମ କିଏ? ସେ କିପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ନେଇ ଅବତରଣ କଲେ? ଏହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଶେଷ କହିଲେ: ଯେତବେଳେ ଜଗତ ନରକରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗୀ, ଦେବମାନେ ଦେବ, ଏହି ଦୟାର ସାଗର, ଅତି ଆକର୍ଷକ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଆସିଥିଲାବେଳେ ରଘୁବଂଶର ଅଂଶରେ ଅବତରଣ କଲେ। ଏହି ରାମ, ଯୁବକ ରୂପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଚଳିଲେ, ଚୁଲ କାଉ ଚିହ୍ନ ପରି; ରାଜା ବଳିଦାନର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁଇ ପ୍ରିନ୍ସଙ୍କୁ ଭରସା କଲେ। ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବେଳେ ଏକ ଦାନବୀ ତାଟକା ଥିଲା; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ରାମ ତାଟକାକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ। ଏହି ରାମଙ୍କ ପାଦସ୍ପର୍ଶରେ ପାଥର ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରର କନ୍ୟା ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବଳିଦାନ ଶୁଭ ଭାବରେ ଚାଲିଥିଲାବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଜନକଙ୍କ ଘରରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ।