ପୁଷ୍କଳା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, "ସଂଯୋଗରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କେବେ ଗର୍ବ କରିନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଝଡ଼ରେ ପ୍ରମାଣିତ କରନ୍ତି।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ଯିଏ ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀ ବନ୍ଧୁ-ପରିବାର ସହିତ ମାରିଥିଲେ, ସେ ଘୋଡ଼ା ଆଣିଛି—ଏହି ଅହଂକାରୀ, ତୁ ଏବେ କେଉଁଠି ଯିବୁ?" ପୁଷ୍କଳା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ଧନୁରୁ ବିଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଚେତାବନୀ ଦେଲେ, "ତୁ ତାଙ୍କର ତୀରରେ ପଡ଼ିବୁ, ନ୍ୟାୟବାନ ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଜମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିବେ, ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟ।" ତା'ପରେ ନିର୍ଦୟ ପୁଷ୍କଳା କହିଲେ, "ମୁଁ ରାମଙ୍କର ଦାସ ଥିଲି, ତୁ ଏଠି ଉଘ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବା ପରେ ଗର୍ବ କରନ୍ତି।" ଏହି ସମୟରେ ଶେଷ କହିଲେ, "ପୁଷ୍କଳା ଏପରି ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲାବେଳେ, ପ୍ରମୁଖ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼ ବଡ଼ ବିଦ୍ଧ ଦେଇ ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲେ।" ସେ ବିଦ୍ଧ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ସମୟରେ, ପୁଷ୍କଳା ତିନିଟି ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଏହି ବିଦ୍ଧକୁ କାଟି ଦେଲେ। ତୀରରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଏହି ବିଦ୍ଧ ତିନି ଭାଗରେ ଭୂମିରେ ଖସିଗଲା, ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଗଲା; ଏହା ଖସିବା ବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତ୍ରିଶକ୍ତି ପରି ଚମକିଲା। ତା'ପରେ ତାଙ୍କର ବିଦ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି ରାକ୍ଷସ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇବାର ଉଦ୍ୟମରେ, ଏକ ଲୋହା ତ୍ରିଶୂଳ ନେଲେ। ରାକ୍ଷସ ରାଜା ତ୍ରିଶୂଳକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଗ୍ନିପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ପୁଷ୍କଳା ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ; ପୁଷ୍କଳା ତୀରରେ ଏହାକୁ ଖଣ୍ଡ-ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ଏହି ତ୍ରିଶୂଳକୁ ଶକ୍ତିରେ କାଟି, ପୁଷ୍କଳା, ରାଘବଙ୍କର ଦାସ, ଧନୁ ଉଠାଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଚାଲାଇଲେ। ସେ ତୀର ତୁରନ୍ତ ରାକ୍ଷସର ହୃଦୟରେ ଲଗିଗଲା, ଲାଲିମା ଦେଇଲା, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମାୟା ଭୈଷ୍ଣବଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ। ତୀର ଘାତରେ ବେଦନାରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି, ଅତ୍ୟଧିକ ଅହଂକାରୀ, ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଗଦା ନେଲେ, ପୁଷ୍କଳାକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ୟମରେ। ଗଦା ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ଏହା ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲା, ଦୁଃଖ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରିଦେଲା। ଗଦା ଘାତରେ, ପୁଷ୍କଳା କମ୍ପି କମ୍ପି ଚାରିଏ ଚାରିଏ ଗଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ରଥର ଆସନରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତା'ପରେ ଉଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମିନିଧିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ପୁଷ୍କଳା ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରୁ ଉଠି, ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ, "ତୁ ଧନ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମର ବିରତା ତଥାପି ବଡ଼।" ସେ କହିଲେ, "ଏବେ ମୋର ଶପଥ ଦେଖ, ଯାହାକୁ ବୀରମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ଉଡ଼ୁଥିବା ରଥରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭୂମିରେ ଖସିଦେବି।" ଏପରି କହି ପୁଷ୍କଳା ଏକ ଭୟଙ୍କର ତୀର ଉଠାଇଲେ, ଯାହାକୁ ସହିବା ଅତି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଆଗ୍ନିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ବିରତାର ଅଭିନିବେଶ ଥିଲା। ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୃଦୟ ବିଦ୍ଧକାରୀ ତୀର ତାଙ୍କୁ ଘାତ କଲା। ଏହି ତୀର ଘାତରେ ରାକ୍ଷସ ଭମ୍ରିତ ହେଇ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ଅଚେତନ ହୋଇ ଇଚ୍ଛାର ଆସନରୁ ଭୂମିରେ ଖସିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ଖସିବା ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଶତ୍ରୁ ଭାବି ରଥ ଭିତରେ ନେଲେ। ତା'ପରେ ଉଗ୍ର କ୍ରୋଧରେ, ପୁଷ୍କଳାକୁ କହିଲେ, "ମୋ ଭାଇକୁ ଖସାଇଦେଲା ପରେ, ତୁ କେଉଁଠି ଯିବୁ, ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳୀ?" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ପରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୟ ପାଇବ; ଯେପରିଅଁ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ରହିଛି, ତୁମେ ଜୟର ଆଶା ଛାଡ଼ିଦିଅ।" ଏହିପରି କହି, ଚକ୍ଷୁ ରେ କ୍ରୋଧ ଭରି, ତାଙ୍କୁ ଦଶଟି ତୀରରେ ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲେ। ପୁଷ୍କଳାଙ୍କର ଦଶ ତୀର ଘାତରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳୀ ରାକ୍ଷସ ହୃଦୟରେ ଉଗ୍ର କ୍ରୋଧ ଆସିଲା, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ୟମ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତ ଘସି, ମୁଠି ଉଠାଇ, ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଘାତ କଲେ, ଯେପରି ହୃଦୟ ଭିତରେ ବିଜ୍ୟୁତର ଅନ୍ଧା ତଡ଼ି ଲାଗିଲା। ମୁଠି ଘାତରେ ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍କଳା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଅଚଳ ରହିଲେ, ଦୁଷ୍ଟକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁ ତୀର ଛାନା ଦାନ୍ତର ତୀକ୍ଷ୍ଣତାରେ ହୃଦୟରେ ଲଗିଗଲା; ଏହି ତୀର ଘାତରେ ରାକ୍ଷସ ଏକ ତ୍ରିଶୂଳ ନେଲେ। ତ୍ରିଶୂଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତିନି ମୁଣ୍ଡା, ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ତ୍ରିଶୂଳ ପୁଷ୍କଳାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲା। ତ୍ରିଶୂଳ ଘାତରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ପୁଷ୍କଳା ଅଚେତନ ହୋଇ, ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅଚେତନ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ହୃଦୟରେ ଉଗ୍ର କ୍ରୋଧ ନେଇ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି, ତୁ କେଉଁଠି ପଳାଉଛୁ, ଦୁଷ୍ଟ? ମୁଁ ତୁମେ, ଘୋଡ଼ା ଚୋର, ମୋ ପାଦର ଘାତରେ ମାରିଦେବି।" ଏହିପରି କହି, ହନୁମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଓ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ନଖର ଟିପରେ ଆକାଶରୁ ଖସାଇ, ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ମାରିଦେଲେ। କିଛି ତାଙ୍କର ପୁଛ ଘାତରେ, କିଛି ପାଦର ତଳରେ, ଆଉ କିଛି ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କର ଦୁଇ ହାତରେ ଚିରିଦେଲେ। କିଛି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କିଛି ଖସିଗଲେ, କିଛି ଏକାଠି ଅଚେତନ ହେଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ହନୁମାନଙ୍କର ଘାତର ଭୟ ଓ ବେଦନାରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଲେ। ବହୁ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଏଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ କାଟି, ଭଙ୍ଗାଇ, ଦୁଇ ଭାଗରେ ଚିରିଦେଲେ। ଏହି ଦେବୀୟ ରଥ, ତାର ଦ୍ୱାର ଓ ବାର୍ଦ୍ଧି ଭଙ୍ଗା, ଚାରିପାଖ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଅସୁରମାନେ ଘିରି ରହିଗଲେ। ହନୁମାନ, ମହାବୀର, କେବେ ଭୂମିରେ, କେବେ ଆକାଶରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏଠା-ସେଠା ଲୁଚି, ଅଗ୍ରଣୀ ମନ୍ଦିରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଯିବା ଅସମ୍ଭବ। ଯେଉଁଠି ରଥ ଯାଉଥିଲା, ସେଠି ବାୟୁପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲେ, ବାନର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।