ଏକ ପବିତ୍ର କାଳରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ, ବାଁସର ଭାଣ୍ଡରେ ଅଙ୍କୁରିତ ଧାନ, ନଡ଼ିଆ, ପକା ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଭରିଥାନ୍ତି। ସେଠାରେ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କର ଗୃହପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଦେଇ, ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର, ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରି ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ ଗାଈକୁ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ, ଉଚିତ ଉପହାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦାନ କରାଯାଏ। ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ଯେଉଁ ଫଳ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମିଳେ, ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଏକାଠି ମିଳେ—ଏହି ସବୁ ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାରୁ ସମ୍ଭବ। ଏହା ପରେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ଶେଷରେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦ ମୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ବ୍ରତରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ‘ସଂବତ୍ସର ଦୀପ’ ବ୍ରତର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ୍ଧତି ଓ ଏହାର ମହତ୍ମ୍ୟ କୃପାକରି କୁହନ୍ତୁ।” ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ସଫଳ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ତେବେ ମହାଦେବ କହିଲେ: “ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ଗୁପ୍ତ ଧର୍ମ କୁହିବି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ଗୋହତ୍ୟା କରିଥିବା, ବନ୍ଧୁଦ୍ରୋହୀ କିମ୍ବା ଆଚାର୍ୟ ପତ୍ନୀ ସଂଗ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ। ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଥିବା, ବିଶ୍ୱାସଘାତକ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶତାଧିକ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ ଏହି ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୀପ ବ୍ରତର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ମହତ୍ମ୍ୟ କୁହିବି। ଶୀତ ଋତୁର ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠିବା ଉଚିତ। ନଦୀ ସଂଗମ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ଝରଣାରେ ଅଥବା ଘରେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଫଳ ଆମକୁ ଦିଅ—ଏପରି ମନେ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତିପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଜପ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରେ, ‘ହେ ଦେବଦେବ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ନିଜେ, ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅ’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ପରେ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ, ନିଜ ଶବ୍ଦରେ କିମ୍ବା ଏହିପରି: “ମତ୍ସ୍ୟ ଦେବକୁ ନମସ୍କାର, କୂର୍ମ ଦେବକୁ ନମସ୍କାର, ବରାହ ଓ ନରସିଂହ ଦେବକୁ ନମସ୍କାର, ବୁଦ୍ଧ ଓ କଳ୍କି ଦେବକୁ ନମସ୍କାର, ରାମ ଦେବକୁ ନମସ୍କାର, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର”—ଏପରି ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ, ଦିବ୍ୟ ଧୂପ ଦେଇ, “ଏହି ଧୂପ ଶୁଭ୍ର, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ପବିତ୍ର—ହେ ଦେବ, ଏହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ”—ଏପରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦୀପ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ, ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଗ ଦେଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ—ଫଳ କିମ୍ବା ଶଂଖରେ ଜଳ ନେଇ। ଏହି ସମୟରେ, “ହେ କେଶବ, ମୋ ହଜାର ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ପାପ ତୁମ କୃପାରେ ନଶ୍ୱର ହେଉ”—ଏପରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ନୂତନ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାତ୍ରରେ ଘିଅ କିମ୍ବା ତେଲ ଭରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ପାତ୍ର ଉପରେ କାଂସ୍ୟ କିମ୍ବା ମାଟିର ଏକ ଭାଣ୍ଡ ରଖି, ତାହାରେ ନବ୍ବେ ଧାଗାର ବତି ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ପରେ, ଦୀପ ଜଳାଇ ଭାଣ୍ଡକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କରି, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ସଂକଳ୍ପ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ, ଯେଉଁଠି ବାୟୁ ନାହିଁ, ସେଠି ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଦୀପ ଜଲାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରଭାସିତ ହୁଏ। ଏହି ଦୀପ, ଯାହା ମୁଁ ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି, ଅନନ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସମାନ; ହେ କେଶବ, ଏହି ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ଏହି ବ୍ରତ କାଳରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ରହିବା ଉଚିତ; ଅପବିତ୍ର କିମ୍ବା ନାସ୍ତିକ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାତିରେ ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ କଥା, ପବିତ୍ର ଗାଥା ଓ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତେ, ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଭକ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ନିଜେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରି, ଶିର ନମାଇ ବିଦାୟ ନିଅ। ଏହିପରି ଦିନ ଓ ରାତି ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୀପ ସୁନାର ଏକ ପଳା, କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ବତି ଚାନ୍ଦିର ଦୁଇ ପଳା, ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହେବା ଉଚିତ। ଘିଅ ଭରା ପାତ୍ର ସହିତ କାଂସ୍ୟ ଭାଣ୍ଡ ରଖିବା ଉଚିତ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କର ପ୍ରତିମା ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ସୁନାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦ୍ୱାର ଚାହୁଁଥିବା ଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ। ପରେ, ପଣ୍ଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବାରଟି, ମଧ୍ୟପକ୍ଷରେ ଛଅଟି, ନାହିଁ ହେଲେ ତିନି କିମ୍ବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ। ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ, ଗୃହପତ୍ନୀ ସହିତ, କ୍ରିୟାପରଙ୍ଗତ, ଇତିହାସ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମୃଦୁଭାଷୀ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବଛିବେ। ଯିଏ ପିତୃପୂଜନ, ଗୁରୁସମ୍ମାନ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେଉଁଠି ପାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ଆଦର ସହିତ, ଗୃହପତ୍ନୀ ସହିତ, ପୂର୍ବବତ୍ ଭକ୍ତିରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦୀପ ଓ ବତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।