ଏଠି ଘଟଣାରେ, ରାଜା ସତ୍ୟବତ୍ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ସମସ୍ତ ରାଜଧନ ଏବଂ ଧନ-ସମ୍ପଦ ନେଇ ମୋ ସହିତ ଏହିଖଣି ଚଳିଆସ, ବିଳମ୍ବ କରିବ ନାହିଁ।” ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯାଉଛି ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ପଦସେବା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏପରି କହି ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଭାଉଣ୍ଡ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ଏହି ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ମହାବୀରମାନେ ବିରାଟ ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ରଥମାନେ ଗଜଗଜ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଚାରିପଟେ ଜୟଧ୍ୱନି, ଶଂଖ ଓ ବାଂଶୀର ମଧୁର ସ୍ୱର ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ସତ୍ୟବାନ୍ ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆସି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମେ ନମନ କରି, ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ବିପୁଳ ଧନ ଦାନ କଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ରାମଭକ୍ତ ଭାବେ ଜାଣି, ସେ ମହାରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରୁକ୍ମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ତାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଭାଲି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତେଣୁ ରାମଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇଲେ। ଏପରି ଏକ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହ ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଖୁସି ଅନୁଭବ କରିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଦୂରକୁ ଯାଉଥିଲା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ସେଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣାରେ, ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ସଂବାଦରେ “ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧରେ ସତ୍ୟବତଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ” ନାମକ ଏହି ବତ୍ତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଉଛି। ପରେ ଶେଷ କହିଲେ: ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ମହାରାଜା, ଅନେକ ରଥ ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ। ହଠାତ୍, ରାସ୍ତାରେ ଏମିତି ଭୟାନକ ଅନ୍ଧାର ଆସିଗଲା—ଏଠାରେ କେହି କାହାକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଆକାଶ ଧୂଳିରେ ଢାକିଗଲା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଗର୍ଜନ ହେଉଥିଲା, ଏହି ଭୟାନକ ଅବସ୍ଥାରେ ମେଘ ରକ୍ତ, ପୁୟ, ଓ ଅପବିତ୍ର ପଦାର୍ଥ ବର୍ଷା କରିଲା। ସେଠାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଇପଡିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚମତ୍କାର ହେଇ ପଚାରିଲେ—“ଏହି କ’ଣ ଘଟୁଛି?” ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ରାବଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଓ ପାତାଳବାସୀ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି ଅଶ୍ୱକୁ ଧରିନେଲେ। ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୋହାର ଉଡୁଥିବା ରଥ ଉପରେ ଚଢି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ଅଶ୍ୱକୁ ନେଇଯାଇଲେ। କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଗଲା, ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ହେଇଗଲା। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପଚାରିଲେ, “ଅଶ୍ୱ କେଉଁଠି?” ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ଖୋଜିବା ଲାଗିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଅଶ୍ୱ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଅଶ୍ୱମେଧର ଅଶ୍ୱ କେଉଁଠି? କିଏ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହାକୁ ନେଇଗଲା?” ଏହିପରି କହିବା ସମୟରେ, ଦୈତ୍ୟନାୟକ ସ୍ବୟଂ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ଚମତ୍କାର ଉଡୁଥିବା ରଥରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସଂଘରେ ଘିରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ମୂଖ ଓ ଲମ୍ବା ଦାଢ଼ି ଥିବା ମୂର୍ଖ ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସେନାକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବା। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦିଆଗଲା—“ଅଶ୍ୱକୁ ଏକ ଉଡୁଥିବା ରଥ ଚଳାଇବା ଆସ୍ୱାଦିତ ବ୍ୟକ୍ତି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ଜଣା ନାହିଁ। ଅନ୍ଧକାର ଫେଲି ଆମକୁ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରି, ଅଶ୍ୱକୁ ନେଇଯାଇଛି, ଏହିବେ ଆପଣ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହି ଶୁଣି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୋ ଅଶ୍ୱକୁ ଧରିନେଇଥିବା ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ କିଏ? ଆଜି ମୋ ତୀରରେ ତାଙ୍କ ଉଡୁଥିବା ରଥ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବ, ଆଜି ମୋର ଶତ୍ରୁର ମୁଣ୍ଡ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଛିନ୍ନ ହେବ। ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ରଥ ତୟାରି କର; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅଶ୍ୱ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।” ଏପରି କହି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତାଙ୍କ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ର ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସାହସୀ ଓ ଚତୁର, ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: “ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିବା ପାଇଁ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ? ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ, ଶୂରବୀର ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ମାହିର, ସେମାନେ କିଏ?” “ଏହା ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ବିଚାର କରି ମୋତେ କହ; ମୁଁ ତୁମ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ତାଙ୍କ ନାମ କହ।” ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତି ତୁରନ୍ତ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହି, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଦେଖାଇଲେ: “ପୁଷ୍କଳ, ଯିଏ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବଳ, ସେ ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଳିଦେବା ପାଇଁ ଯାଉନ୍ତୁ। ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ସହ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ ଯିଅନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ହନୁମାନ୍ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଦୂତ ଓ ପୂଛ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବେ। ସମସ୍ତ ବନରୀ ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ। ସୁମଦ, ସୁବାହୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୂରବୀରମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ସହ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ। ଆପଣ ମଧ୍ୟ ମହାବଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଘିରି ନିଜ ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ବିଜୟ ଲାଭ କରନ୍ତୁ। ଏହି ମତ ମୋର—ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯାଉନ୍ତୁ, ଅଧିକ ଯୋଦ୍ଧାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତି ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପ୍ରବୀଣ ସେମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ: “ପୁଷ୍କଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ନଶ୍ୱ କରିବାକୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଶପଥ ନିଅନ୍ତୁ।