ସେଇ ସମୟରେ, ଏକ ବିଶେଷ ଅବସରରେ, ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଚନ୍ଦନ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି, ଆକର୍ଷକ ଘୋଡ଼ା, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ସୁନାର ଯୋକ୍ ଥିବା ରଥ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଦାସୀ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସେବକମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ରତ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ ମଣି, ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଧ୍ଧ ମୁକ୍ତା, ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷ କୋରାଳ ଓ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀଦାୟକ ବସ୍ତୁ—ଏସବୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଏହା ସହିତ, ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଆମେ, ଆପଣଙ୍କ ସେବକମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ରାଜା! ସିଂହାସନଟିକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଭାବରେ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରତିମା ସନ୍ତାନମାନେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ରାଜା ନିଜେ କହିଲେ, “ସମସ୍ତେ ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣନ୍ତୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସଜ୍ଜ ଓ ତିନିପଟେ ରଥମାନେ ଘିରି ରହୁନ୍ତୁ; ତାପରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବି।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଦମନ ଓ ବୀର ସୁକେତୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ସହରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ସୁଧା ଯକ୍ତ ଓ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣିଲେ। ଏହି ଘୋଡ଼ା ଅନେକ ରତ୍ନ ମାଳା, ଚିତ୍ରିତ ଆବରଣ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ମୁକ୍ତା ଜାଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଶୂରବୀରମାନେ ରସ୍ସି ଧରି ଏହାକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ; ଘୋଡ଼ାର ଆଗପଛରେ ସେନା ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଲାଇନ ଦେଇ ଚାଲିଥିଲେ। ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧଳା ଛତା ଚମକୁଥିଲା, ଦୁଇଟି ଚମତ୍କାର ଚାମରା ବାରମ୍ବାର ଉଡ଼ାଯାଉଥିଲା। କଳାଗରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମନୋହର ଭାବେ ସୁଗନ୍ଧିତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାକୁ ରାଜା, ଯଜ୍ଞର କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି, ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଚିତ୍ତର ତୁରନ୍ତ ଭାବେ ଚଳିତ, ଯେଉଁଠି ଚାହିଁବେ ଏହି ଆକାର ଧାରଣ କରିପାରିବ, ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ରାଜଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ପଦେ ପଦେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ସହିତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ଜାଣିଲେ ଯେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଅସ୍ଥାୟୀ, ଏବଂ ଏହାରେ ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଦୁଃଖର କାରଣ। ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଧଳା ଛତା ତଳେ ଅତି ଶୋଭାମୟ, ଚାମରା ଝଲାଉଥିବା ସେବକମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସେଠାରେ ସୁମତିଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ କଥା ପଚାରୁଥିଲେ, ଭୟର କୌଣସି ଖବର ନଥିଲା, ନୀଳ ନଳିନ ପତ୍ର ଭଳି ଦୃଷ୍ଟି, ବିରତାର ତେଜରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧା, ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ଏବଂ ହଜାର-ହଜାର ବାନର ଘିରି ରହିଥିଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଦ ଦେଖି, ସେ ରାଜା ନିଜ ସନ୍ତାନ ସହିତ ଶିର ନମାଇଲେ, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଧନ୍ୟ,” ମନ ଏକାଗ୍ର ରାମ ଉପରେ। ଏହି ଭକ୍ତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜ ସିଂହାସନରୁ ଉଠି ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭୟ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ରାଜା ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଭାବବିହ୍ୱଳତାରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଭଂଜିଲେ। ତେବେ ସୁବାହୁ କହିଲେ, “ଆଜି ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ସନ୍ତାନ, ପରିବାର, ଅଶ୍ୱାଦି ଯାନ ଧନ୍ୟ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦର୍ଶନ ମିଳେ, ଯାହାକୁ କୋଟି କୋଟି ରାଜା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ମୋ ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିଲା; ଏହି ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ହେ କୃପାସାଗର, ଦୟା କରନ୍ତୁ। ସେ ରଘୁବଂଶର ଭୂଷଣ, ଦେବମାନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେବତା, ଲୀଳାମୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ ଅଟୁଟ ଚିହ୍ନିନାହିଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ଯାନ, ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ମୋ ସନ୍ତାନ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ସେବକ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରୀ; ମୋର ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ମୂଢ଼ତା ନାହିଁ। ହନୁମାନ କେଉଁଠି, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ମଧୁମକ୍ଷିକା, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବି? ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ କି ଧରାରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଅଛି? ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି, କମଳପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ମହାରାଜ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ମିଳିଯିବ। ମୋର ଜୀବନ ଅଧିକାଂଶ ରାମ ବିୟୋଗରେ କଟିଗଲା; ଅପେକ୍ଷା କେବଳ ଅଳ୍ପ, କିପରି ମୁଁ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? ମୋତେ ସେଇ ଯଜ୍ଞକୁଶଳ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ, ଯାଙ୍କ ପଦଧୂଳି ଶିଳାକୁ ମୁନିପ୍ରିୟା କରିଥିଲା। କାଉଁଠି ଅଣାଗତ କାକ ତାଙ୍କ ବାଣ ସ୍ପର୍ଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ପାଇଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ କମଳମୁଖ ଦେଖି ଅନେକ ମହାପୁରୁଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କ କମଳମୁଖ ପାନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀକୁ ପାଉଥିବେ। ଏହିପରି କଥା କହି ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ସମସ୍ତ କିଛି ଅପର୍ପଣ କଲି, ଏବଂ କହିଲି, ‘ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବକ, ହେ ପୃଥିବୀନାଥ!’” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁନଗର ଜିତିବା, ମଧୁର ଓ ନିପୁଣ କଥାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଆପଣ ବଡ଼ ଓ ମୋର ପ୍ରତି ଗୌରବାନ୍ୱିତ, ଏହିପରି କଥା କିପରି କହୁଛନ୍ତି? ସମସ୍ତ କିଛି ଆପଣଙ୍କର, ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟ—ଦମନାମାନେ ଏହା ପାଳନ କରନ୍ତୁ। କ୍ଷତ୍ରିୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ହେବା; ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ ଧନ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃ ମିଳୁ। ଯେପରି ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ମନରେ ରାମ ସଦା ସମ୍ମାନିତ, ସେପରି ଆପଣ ମଧ୍ୟ ମୋର ପ୍ରତି ଗରିମା ପାଇବେ, ହେ ରାଜା!