ରଣଭୂମିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ ଗଡ଼ି ଭଙ୍ଗ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ଗଡ଼ି ଉପରେ ଚଡ଼ି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ରାଜା, ତୀର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ବାନରକୁ ପୁଛ, ମୁଁହ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ବାହୁ ଏବଂ ପାଦରେ ତୀର ମାରିଲେ। ତାହାପରେ, ସେହି ବାନରମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଝଟିତ ଲାଫ ଦେଇ, ରାଜାଙ୍କ ଓପରେ ପାଦ ଦେଇ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଘାତ କଲେ। ରାଜା ପାଦ ଘାତରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ତାପସ୍ଵିନ୍ନ ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା, ଶ୍ୱାସ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ମହାକ୍ରୋଧିତ ହନୁମାନ୍ ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଘୋଡ଼ା, ଯୋଦ୍ଧା ଏବଂ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଦଳିଦେଲେ। ତାପରେ ସୁକେତୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି, ଦୁଇଁଜଣ ଭଲ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏଗିଆସିଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ସେନା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏପଟେ ସେପଟେ ତୀର ଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ଏହିପରି ସ୍ଥିତି ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦମନ ନାମକ ରାଜପୁତ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ବନ୍ଧ ଉତ୍ତଳ ନଦୀକୁ ରୋକେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଚେତନ ରାଜା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ—ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଦ ଘାତରେ ସେ ଅଚେତନ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଆଉ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ସରୟୂ ତୀର ମଣ୍ଡପରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଅନେକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଆଞ୍ଜଳି ମିଳାଇ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ରାମ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ସୁନ୍ଦର ନୟନ, ହରିଣଶୃଙ୍ଗଧାରୀ, ତାଙ୍କୁ ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବୀଣା ଧରି ଗାଇ ଉପସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଘୃତାଚୀ, ମେନକା ଭଳି ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଓ ବେଦମାନେ ଦେହୀଭୂତ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଯେଉଁ ସବୁ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେସବୁ ଶୋଭା ଓ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ ନିଜେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେଇଥିବା ସେଇ ଭଗବାନ୍। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଥିଲେ, ସେ ସଚେତନ ହୋଇ ନିଜ କଥା କହିଲେ—"ମୁଁ କ’ଣ ଦେଖିଲି?" ଏହା ପରେ ରାଜା ପଦେ ପଦେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସେବକମଣ୍ଡଳୀ ଓ ଗଡ଼ିଘୋଡ଼ା ଘିରିଥିଲେ। ସେ ସୁକେତୁ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଦମନଙ୍କୁ ଡାକି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ମହାରାଜା ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ନ୍ୟାୟବାନ୍, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭାଇଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମୋ ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣ।" "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଅନାହାଁ। ଏପରି ମହାପ୍ରଭାବ ଘଟନା ହେଉନାହିଁ। ତୁମେ ଶତ୍ରୁଦମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଧରିଥିଲ। ଏହି ରାମ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଶିରୋମଣି, ଚରାଚର ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମାତ୍ର। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଅନୁଭବ କରିଛି; ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଅସିତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଜ୍ଞାନହୀନ ହୋଇଥିଲି।" "ଏକଥା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିଥିଲି; ସେଠାରେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅନେକ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି। ମୁଁ ଅସିତଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲି; ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୟାକରି ମୋତେ କହିଥିଲେ—ଅୟୋଧ୍ୟାଧୀଶ ଯିଏ, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ତାଙ୍କ ଦେବୀ ଜାନକୀ ନିଜେ ଚିଦ୍ରୂପା। ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁଠି ସଂଯମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହନ୍ତି।" "ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ରାମଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମହାପାପ ଦୂରିଯାଏ; ଯିଏ ତାଙ୍କ ସେବା କରେ, ସେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ତେବେ ମୁଁ ପଚାରିଲି—ଏହି ରାମ କି ମାନବ? ଏହି ଦେବୀ ଜାନକୀ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ-ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ତବିକଳ୍ପ କରନ୍ତି କି? ଅଜନ୍ମା କିପରି ଜନ୍ମ ନେବେ? ଅକର୍ତ୍ତା କିପରି କିଛି କରିବେ? ଯିଏ ଜନ୍ମ-ଜରା ଦୁଃଖରୁ ପାରେ, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହ।" "ମୁଁ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ—ତୁମେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ମାନବ ବୋଲି ଅବହେଳନା କର, ତେଣୁ ତୁମେ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରୁ ବିଞ୍ଚିତ ହେବ, ଖାଦ୍ୟପ୍ରମୁଖ ଭୋଗୀ ହେବ।" "ପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲି, ତାଙ୍କୁ ଦୟା ଆସିଲା। ସେ କହିଲେ—'ରାମଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବିଘ୍ନ ଦେଲେ, ତେବେ ହନୁମାନ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ପାଦ ଘାତ କରିବେ। ସେ ସମୟରେ ତୁମେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରିବ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ପୂର୍ବେ ମତେ କୁହାଯାଇଥିଲା, ଏବେ ମୁଁ ନିଜେ ଦେଖିଲି।'" "ହନୁମାନ ମୋ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଘାତ କଲେ, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମରୂପରେ ଦେଖିଲି। ତେଣୁ ବଳବାନ୍ମାନେ ଅଶ୍ୱକୁ ଆଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଧନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରିବି। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବି; ତେଣୁ ଅଶ୍ୱକୁ ଆଣନ୍ତୁ, ତାହା ମୋତେ ଅତି ପ୍ରୀୟ।" ଏପରି ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, "ଯଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଆମେ ତୁମର ପଦପଦ୍ମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣୁନାହିଁ; ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଉଦିତ ହୁଏ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।" "ଏହି ଅଶ୍ୱକୁ ଶ୍ୱେତ ଚାମର, ମୁକୁତ ମାଳା ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ କରି ନେଇଯିବା ଯାଉ। ରାଜ୍ୟ, ଆଜ୍ଞାର ଫଳ, ଭଣ୍ଡାରର ଧନ, ଉତ୍ତମ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ବସ୍ତ୍ର—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।