ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର—ପୁଷ୍କଳ ଓ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ—ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଚାପ ଏବଂ ତୀର ଚଢ଼େଇବା, ଛାଡ଼ିବା କିମ୍ବା ତାହାର ଶବ୍ଦ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଶୁଣାଯାଉନଥିଲା। କେବଳ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ, ଧନୁଷ ତଣି, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଭାବେ ଏକାଉଁଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପୁଷ୍କଳ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଏହି ମହାବଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧା ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କୁ ଶତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ ସେହି ତୀରଗୁଡିକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଛେଦି ଛୋଟ ଛୋଟ ଟୁକୁଡା କରିଦେଲେ ଏବଂ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କଲେ। ପୁଷ୍କଳ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଆକାଶରେ ଘୁମାଇଲେ। ଏହା ଦେଖି ମନେ ହେଉଥିଲା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ। କ୍ଷଣମାତ୍ର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପରେ, ରଥଟି ଘୋଡ଼ା ସହିତ କଷ୍ଟକରେ ତାର ସ୍ଥିତିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଅଟୁଟ ରହିଲା। ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କୌଶଳ ଦେଖି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରଞ୍ଜଳ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ଏକ ବିରାଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ବୀରମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ମୋ ଘୋଡ଼ାଯୁକ୍ତ ରଥକୁ ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ଘୁମାଇଲା।" "ଏବେ ମୋର ବୀରତା ଦେଖ, ଯାହା ଏକ ସତ୍ୟ ବୀର କରେ। ତୁମେ ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚଳିଛ, ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ପୂଜିତ ହେଉ।" ଏଭଳି କହି, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେହି ତୀରର ଆଘାତରେ ପୁଷ୍କଳ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ଧ୍ୱଜ ଓ ସାରଥି ସହିତ ପୋକା ପରି ଆକାଶରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଖୁବ ତ୍ୱରିତ ଆକାଶରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେବା ପରେ, ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆଉ ଏକ ତୀର ଛାଡ଼ାଗଲା। ଏବେ ମଧ୍ୟ ରଥ ଓ ସାରଥି ପୁନଃ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। କିଛି ଭାବରେ ସ୍ଥିରତା ଫେରାଇ ପାଇ, ଶତ୍ରୁବିର ନାଶକ ପୁଷ୍କଳ ତୀରବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ବିପକ୍ଷର ରଥ, ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ବୀର ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ଶରଣ ନେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେହି ରଥ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ତୀରରେ ତ୍ୱରିତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ପୁନି ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥ ଚଢ଼ି ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍କଳ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ପୁଷ୍କଳ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଦଶଟି ରଥ ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଏବେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗକ ଏକ ଶୁଭ୍ର ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେଠାରେ ପଞ୍ଚ ତୀର ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହି ଆଘାତରେ ଭାରତସୁତ ପୁଷ୍କଳ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଲେ। କ୍ରୋଧିତ ପୁଷ୍କଳ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଦଶଟି ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ହୃଦୟ ଉପରେ ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେଠିଏ ତୀରଗୁଡିକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଥିଲା; ସେମାନେ ରକ୍ତ ଶୋଷି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ, ପୁରାତନ ପିତୃମାନେ ଯେପରି ଦ୍ରଷ୍ଟା ଥିବା ପରି। ତାପରେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗକ କ୍ରୋଧରେ ପଞ୍ଚ ତୀର ଦେଇ, ଭାରତସୁତ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଲଳାଟ ଉପରେ ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେହି ତୀରର ଆଘାତରେ, ଉତ୍ତେଜିତ ପୁଷ୍କଳ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ ଧରି, ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। "ଶୁଣ, ହେ ବୀର, ଏହି ତ୍ୱରିତ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତୋର ନାଶ ପାଇଁ ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ; ଏହା ଜାଣି, ତୁମେ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଯୋଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଯଦି ଏହି ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଜୀବ କରିପାରିବି ନାହିଁ—ଏକ ସଦ୍ଗୁଣିତା ନାରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି—ତେବେ ଯେ ପ୍ରକାର ଲୋକମାନେ ଯମଙ୍କ ଅଧୀନ ଜଗତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେଇ ଜଗତ ମୋର ହେଉ—ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା।" ଏହି ଉତ୍ତମ ଉକ୍ତିଗୁଡିକ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁସଂହାରୀ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ ହସିଲେ, ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ପୁଷ୍କଳ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ—"ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଓ ସମୟରେ; ତେଣୁ, ହେ ବୀରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୃତ୍ୟୁରେ ମୋର କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ।" "ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲ, ହେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ; ଏବେ ମୋର ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ। ଯଦି ମୁଁ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ମୁକ୍ତ ତୀରକୁ ଛେଦିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ, ବୀରମଣ୍ଡଳର ଗର୍ବ।" "ଯେଉଁମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଁ, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଜାଣନ୍ତି—ସେଇ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗର ପାପ ମୋ ପରେ ପଡ଼ୁ।" ଏହିପରି କହି, ସେ ନିରବ ହେଲେ ଓ ଧନୁଷ ଉପରେ ତୀର ଧରିଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କର ତୁଣୀରୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ତୀର ନେଇ, ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ ଆସିଥିଲା। ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ: "ଯଦି ମୁଁ ଏକନିଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କର ଚରଣ ଦ୍ୱୟକୁ ପୂଜିଥାଏ, ତେବେ ମୋର କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ।" "ଯଦି ମୁଁ ନିଜ ଭାର୍ୟା ସହିତ ରମଣ କରି, ଅନ୍ୟ ନାରୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିନଥିଲି, ତେବେ ସେଇ ସତ୍ୟରେ ମୋର କଥା ଯୁଦ୍ଧରେ ପୂରଣ ହେଉ।" ଏଭଳି କହି, ସେ ତ୍ୱରିତ ଧନୁଷରେ ତୀର ଧରି, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଏହାକୁ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ। ସେ ତୀର ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଧରି, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ତାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେହି ତୀର ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୋଇଥିବା ତୀରକୁ ଛେଦିଦେଲେ। ଏହା ଛେଦିହେବା ସହ ବଡ଼ ହାହାକାର ଉଠିଲା। ତୀରର ଏକ ଅଂଶ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ଗଳାକୁ କମଳ ଡଣ୍ଡ ପରି କାଟି ଦେଲା। ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଖସି ପଡ଼ିଛି।