ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ହଠାତ୍ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତୁଳି ପଡ଼ିଲା। ପାହାଡ଼ର ଭାରେ ପୂରା ହାୱା ଅଟକିଗଲା, ଏବଂ ଚାଲିପାରିଲା ନାହିଁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳ ତାଙ୍କ ବଣ୍ଡରେ ବଜ୍ର ନାମକ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ। ବଜ୍ର ଶସ୍ତ୍ରର ଚମତ୍କାର ଶକ୍ତିରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ମନ୍ତ୍ର ପୂତ ବଜ୍ର ଏବେ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଧୂଳି କରି, ଭୟଙ୍କର ସବ୍ଦ ସହିତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ଘାତରେ ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା, ହୃଦୟ ଭିତରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ଲାଗିଲା, ଶରୀର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆହତ ହେଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଯୋଦ୍ଧା ଭୟଙ୍କର ପୀଡ଼ାରେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅଚେତନ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସେନା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ ଏବଂ ସହରକୁ ଯାଇ ଖବର ଦେଲେ ଯେ, ରାଜପୁତ୍ର ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ, ପୁଷ୍କଳ ଯୁଦ୍ଧର ଶିଖରରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ, ଏବଂ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଆଉ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଦମ୍ରୁ ଓଳାଘୋଳା ଶବ୍ଦ, ବିଜୟ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ମଧୁର ସ୍ୱର ଉଠିଲା—"ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!"। ଏହି ସମୟରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ଦେଖି ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ। ସେ ସୁମତି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶେଷ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି—ସେଇ ରାଜା ତାଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜିଯାଇଥିବା ଶରୀର ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ନାହିଁ। ତିନି ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ମୋ ପୁଅ କ’ଣ କଲେ?" ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣୀ ଦେଲେ, ଆଉ ରାଜା ପଚାରିଲେ—"ସେ କିପରି ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଲେ? କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ?" ଏବଂ—"ମୋ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ଦମନ ସତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ସାମ୍ନା କରି କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ସେଇ କଠିନ ବିଜୟ କେଉଁ ଜୋଦ୍ଧା ଲାଭ କଲେ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ଶରୀର ଓ ବସ୍ତ୍ର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମହାରାଜ, ଚିହ୍ନ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି ସେ ଗର୍ବରେ ଧରିନେଲେ, ରଘୁବଂଶୀମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ। ଏହାପରେ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଅଳ୍ପ ସେନା ନେଇ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ତାପରେ ତୁମର ପୁଅ ତାଙ୍କ ନିଜ ତୀରରେ ଅଚେତନ କରି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲେ। ପୁଣି ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ତୁମର ପୁଅ ପୁନପୁନି ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏବେ, ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ପୁଅ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ତୁମର ପୁଅ ଦମନ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା କ୍ରୋଧ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇ, ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ପରି ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଓଠ କମ୍ପିତ, ଦାନ୍ତରେ ଓଠ କାମୁଡ଼ି, ଶୋକରେ ଜିହ୍ବା ଶୁଷ୍କ—ସେ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋର ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ଯେମାନେ ମୋ ପୁଅକୁ ଆହତ କରିଛନ୍ତି। ଆଜି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସେଇ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ମୁଁ ପଡ଼ିଯିବି, ଯଦିଓ ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ରହୁନ୍ତୁ।" ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥା ଶୁଣି, ସେନାପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚାରି ଭାଗର ସେନା—ପଦାତି, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ—ସଜାଇ ତିଆରି କଲେ; ଏହି ସେନା କଳରେ ନାମକ୍ରାନ୍ତ, ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲା। ସେନାପତିଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ସୁବାହୁ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ହନନ କରିଥିଲେ। ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ମନପରି ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଥ ନେଇ ସେନା ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଗି ଅଗ୍ରସର ହେଲା। ସେନାର ଭାରରେ ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା, ଦୁଇ ସେନା ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାରେ ବଡ଼ ଧକ୍କା ଓ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ରାଜାଁକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ସୁକେତୁ, ରାଜାଙ୍କ ଭାଇ, ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଘୋଡ଼ିଆ ରଥରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ। ରାଜପୁତ୍ର ଚିତ୍ରଙ୍ଗ, ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ନିପୁଣ, ତାଙ୍କ ରଥରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସେନା ଦିଗରେ ଦୃଢ଼ ମନେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ବିଚିତ୍ର, ଚମତ୍କୃତି ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁନାର ରଥରେ ଭାଇଙ୍କ ଶୋକରେ ଅନ୍ତର୍ବେଦନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀର, ପ୍ରବଳ ବାହୁଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ରାଜା ସୁବାହୁ ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସର ଘାୟଲ ଓ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ନିଜ ପୁଅ ଦମନଙ୍କୁ ରଥରେ ଅଚେତନ ଦେଖି, ରାଜା ପୁନପୁନି ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ ଏବଂ ପତ୍ର ଦେଇ ପଂଖା କଲେ। ପାଣି ଛିଟିଏବା ଓ ରାଜାଙ୍କ ମୃଦୁ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ, ଶୂରବୀର ଦମନ ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ଦୀରେ ଦୀରେ ଚେତନ ହେଲେ। ଉଠି ତିନି କହିଲେ—"ମୋ ଧନୁ କେଉଁଠି? ପୁଷ୍କଳ କେଉଁଠି ଗଲେ? ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ମୋ ତୀରର ଘାୟେ ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅନ୍ତର୍ବେଦନାରେ ଅଛନ୍ତି।" ପୁଅଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁବାହୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ପୁଅକୁ ବାହୁଡ଼ିଆ କଲେ। ଦମନ, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ ଭକ୍ତି ସହ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଘାୟଲ ଥିଲା। ରାଜା, ପୁଅକୁ ପୁନଃ ରଥରେ ବସାଇ, ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—"କ୍ରଉଞ୍ଚ ନାମକ ଯୁଦ୍ଧ ବ୍ୟୁହ ବିନ୍ୟାସ କର, ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନେ ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ ନାହିଁ।