ଏହି ଗଢ଼ିଆ ଦିନରେ, ଦୈତ୍ୟରାଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଗଭୀର ଗର୍ବରେ ଭରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ବାସ୍ତବରେ ଏବଂ ସତ୍ୟସାର ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିଛି; ଏହି ଜଗତରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଶକ୍ତି ସମ କେହି ନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଈଶାନଙ୍କଠାରୁ ଅପରାଜେୟତା ଓ ଅଜୟତା ଦାନ ପାଇଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ମୋର ବିଜୟ ଅଟୁଟ ଅଛି। ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ହରାଇଲେ ମାତ୍ର ଏହି ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଅର୍ଜନ କରିପାରିବେ।” ଏହା ସୁନି ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଯିଏ ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଓ ଅଚଳ ଥିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ମହିମା ଓ ନିର୍ମଳ ମନ୍ୟତା ବିଷୟରେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ, “ଯିଏ ସମସ୍ତେ ପୂଜ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ନିତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଇ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଧାରକ, ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ କୁହାଯାଏ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଚଳ-ଅଚଳ କିଛି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ସଚେତନ-ଅଚେତନ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ରୂପ ଅଟୁଟ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ତାଙ୍କ ତ୍ରିବିଧ ବ୍ୟାପ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ଅଛି, ଏକ ପଦରେ ତାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଂଶ ବ୍ୟାପ୍ତି ଅଛି। ଯାହାଙ୍କ ହାତରେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସେଇ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ବିନା କେବେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେଖାଯିବେ ନାହିଁ; ତଥାପି ସେ ସମସ୍ତରେ—ଦେବତା, ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଅଚଳ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଛୋଟରୁ ବଡ଼—ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ।" ଏହି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତାବିରାମ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ପୁଅକୁ ତିରସ୍କାର କରିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଯଦି ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ୟସାରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ପରମ ପୁରୁଷ, ତେବେ ଆଜି ମୋତେ ପ୍ରମାଣ ଦେଖା; ବହୁ କଥାର କଣ ଦରକାର?” ଏପରି କହି, ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ହଠାତ୍ ନିଜ ହାତରେ ରାଜମହଳର ଖୁମ୍ଭକୁ ଆଘାତ କଲେ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଦି ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ତେବେ ଏହି ଖୁମ୍ଭରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖା; ନହେଲେ, ତୁମେ ମିଛ କହୁଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି।” ଏହି କଥା କହି, ଦୈତ୍ୟପତି ତ୍ୱରିତ ତାଲୱାର ଉଠାଇ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଛାତିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଖୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟରୁ ବିକଟ ଧ୍ୱନି ହେଲା, ଯେପରି ବିପ୍ଳବ କଳ୍ପାନ୍ତର ମେଘ ଗର୍ଜନରେ ଆକାଶ ଫାଟିଯିବ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଫାଟିଯିଲା, ସେମାନେ ଉପଟି ପଡ଼ିଲେ। ଭୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭାବିଲେ ତିନି ଲୋକ ଧ୍ଵଂସ ହେଇଗଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାହରି ଖୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସେ ବିକଟ ଧ୍ୱନି କଲେ, ଯେପରି ବିଶ୍ୱବିନାଶ ହେଉଛି; ଏହି ଗର୍ଜନରେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଭୂମିକୁ ଖସିପଡ଼ିଲା। ସେଠାରେ ହରି ନରସିଂହ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଯେଉଁ ଦୀପ୍ତି କୋଟି କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ଦୀପ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ପାଞ୍ଚଟି ସିଂହର ଭଳି, ଶରୀର ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ, ମୁଁହ ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଚିରିଆଁ, ଜିହ୍ବା ଉପରକୁ ତାଣି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଫୁଟିଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କ କେଶ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଜଳୁଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ସିଂହଳିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଅଜସ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ, ହଜାର ହଜାର ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଭଳି ଏକାଧିକ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ଦ୍ୱାରା ବେସିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କ ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ନରସିଂହ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟନାଶ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନରସିଂହଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟରାଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଭୂଁହୁଁ ଜଳିଯିବା ଭଳି ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ତିବ୍ର କମ୍ପନ ହେଲା ଓ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତ ଏହି ହରିଙ୍କୁ ନରସିଂହ ରୂପରେ ଦେଖି ଜୟଧ୍ୱନି କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ମହାପୁରୁଷ ନରସିଂହଙ୍କ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ମେଘାର ଶିରାରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହ, କାନରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଦିଗବଳୟ ଓ ଉପଦିଗବଳୟ; କପାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ର, ନାକରେ ଆକାଶ ଓ ବାୟୁ, ମୁହଁରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଜିହ୍ବାରେ ସରସ୍ୱତୀ; ଦାନ୍ତରେ ସିଂହ, ବାଘ, ଶରଭ, ମହାନାଗ; କଣ୍ଠରେ ମେରୁ ପର୍ବତ, କନ୍ଧରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼; ବାହୁରେ ଦେବ, ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ; ନାଭିରେ ଆକାଶ, ପାଉଁ ତଳେ ପୃଥିବୀ; ଲୋମରେ ଔଷଧି, ନଖରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକ; ଶ୍ୱାସରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ। ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଦେବଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସେ ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କଉସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ସେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଉପନିଷଦ୍ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଶରୀର ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁରେ ଭିଜାଇ, ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୈତ୍ୟରାଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ। ସେ ତାଲୱାର ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ନରସିଂହଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଗଲେ; ଏଥିରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟସେନା ମନୋବଳ ଫେରାଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତାପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ହରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଅନେକ ତୃଣର ଗୁଛ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ହରିଙ୍କ ଦେହରେ ଛୁଇଁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଉଥିଲା। ଏହା ଦେଖି, ନରସିଂହ ତାଙ୍କ ମେଘା ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଉତ୍ସର୍ଗ କରି ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କଲେ।