ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ପୁରୁଷୋत्तମଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଭକ୍ତି ଓ କୃପାରେ ହୃଦୟ ପବିତ୍ର କରି, ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇଲେ। ପୁରୁଷୋत्तମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେଇ ରାଜା ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବା ପରି ଦିବ୍ୟ ଆକାଶରେ ଥିବା ବିଶ୍ମୟକର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇଲେ। ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାତା, ସେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେଠାରେ, ଏକ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ଚାରିହସ୍ତୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଲାଭ କରି, ଦେବମାନେ ଯେମିତି ରଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେମିତି ଦେବମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହିପରି କରମ୍ବ ନାମକ ଜଣେ, ତାଙ୍କର ଭଜନର ପୁଣ୍ୟରେ ଦୁର୍ଲଭ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ, ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଏହିପରି ଚାରିହସ୍ତୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଭାମୟ ମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶୁଭ୍ର ଓ କମଳ ହସ୍ତ ଭିତରେ ରତ୍ନମାଳା, ବାହୁବନ୍ଧ, କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି ରଥମାଳିକାକୁ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଓ ନେତାମାନେ ତାଲ ଓ ଢୋଳର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଚାରିହସ୍ତୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେମାନେ ଆଗସ୍ତ୍ୟପୁରୀକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ହେ ପୃଥିବୀନାଥ, ରତ୍ନଗ୍ରୀବ କିଏ ଯେ ଏତେ ଧନ୍ୟ! ସେ ଏହି ଦେହରେ ଥିବାବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମକୁ ଯାଇପାରିଲେ। ଏହି ନୀଳଗିରି ପର୍ବତ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ବି, ମଣିଷ ବାସ୍ତବରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ନୀଳ ପର୍ବତର ମହିମା ଯିଏ ଶୁଣେ, ସେ ଧନ୍ୟ; ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଶୁଣାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। କେବଳ ଏହି ମହିମା ମନେ କଲେ ଓ ଶୁଣିଲେ, ଖରାପ ସ୍୵ପ୍ନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଶେଷରେ, ପରମେଶ୍ୱର ସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ନୀଳ ପର୍ବତରେ ବସିଥିବେ, ସେଇ ରାମ ଅଟୁଟ ପରମେଶ୍ୱର; ସୀତା ନିଜେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ। ରାମ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ; ତାଙ୍କର ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏବେ ତୁମର ଅଶ୍ୱ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର। ଏଠାରେ, ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଅନେକ ଜଣେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଛନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା। ଏପରି କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ଅଶ୍ୱ ତୀବ୍ର ବାୟୁର ଗତିରେ ଭୂମିକୁ କପାଇ, ଭୂମିକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ କରି, ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ତା'ପରେ, ରାଜା ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଂଗମରେ ଥିବା ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ନାନ କରି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଇ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜିତ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ଓ ସ୍ତୁତି କରି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାଜା ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ। ଏହିପରି, ଶେଷ ଦେବତା କହିଲେ: କିଛି ସମୟ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଘାସ ଖାଇ, ତୀବ୍ର ଗତିର ଅଶ୍ୱ ଏକ ତାଲପତ୍ର ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରି, ଚାମର ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଅନେକ ଶୂରବୀର ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା। ସେଇ ଅଶ୍ୱ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ରହିଲା, ଯିଏ ଧନ ଧାନ୍ୟର ଖଜାନା ଭଣ୍ଡାର ଓ ବିର ଶୂର। ତାଙ୍କ ସହ ପୁଷ୍କଳ, ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରହିଥିଲେ। ଏହି ଅଶ୍ୱ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ଏକ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯାହା ସୁବାହୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ଶୂରବୀର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦମନ, ଶିକାର କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଣ୍ଡରେ ତାଲପତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦନ ଆଦି ଲେପିତ ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଅଶ୍ୱ କାହାର? ଏହାର ମୁଣ୍ଡରେ ତାଲପତ୍ର କାହିଁକି ରଖାଯାଇଛି, ଚାମର କାହିଁକି ଅଛି, ଏହିତି ଅଶ୍ୱ ଏତେ ଶୋଭାମୟ କାହିଁକି?" ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେବକ ତାଲପତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଅଶ୍ୱ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଅଶ୍ୱର ଗରା କୁହୁଡ଼ି, ରତ୍ନମାଳା ଶୋଭିତ ଅଶ୍ୱକୁ ଧରି, ସୁବାହୁଙ୍କ ବଂଶଧର ଏହାକୁ ରାଜା ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ। ସେ ତାଲପତ୍ର ଉପରେ ଲିଖା ଶୁଭ୍ର ଅକ୍ଷର ପଢ଼ିଲେ। ଏହି ଅଶ୍ୱ ଆୟୋଧ୍ୟାଧୀଶ ଦଶରଥଙ୍କର; ତାଙ୍କର ପୁଅ ରାମଭଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶସ୍ତ୍ରଚଳନରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହି ଅଶ୍ୱକୁ ରାମ ଚନ୍ଦନ ଆଦି ଲେପିତ କରି ଛାଡ଼ିଥିଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁଶୂରମାନେଙ୍କ ନାଶକ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। "ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଶୂର, ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ଏହି ରତ୍ନମାଳା ଶୋଭିତ ଅଶ୍ୱକୁ ଧରିବାକୁ ଯାଉ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବେ; ନହେଲେ ଧନୁଷ୍ଧାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାନ୍ତୁ।" ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ: "ସତ୍ୟରେ ରାମ ଏକମାତ୍ର ଧନୁର୍ଧରୀ; ଆମେ ଖ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ମୋ ପିତା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଏତେ ଅହଂକାର କାହିଁକି? ମୋ ବାଣ ଛାଡ଼ିବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅହଂକାରର ଫଳ ଦେଖାଇଦେବି।" "ଆଜି, ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କିମ୍ଶୁକ ଫୁଲ ଭଳି ରକ୍ତ ଦାଗରେ ଢାକିଦେବି।" "ମୋ ବାଣ ହାତୀମାନଙ୍କ ଗଣ୍ଡକୁ ଭେଦିବ, ଶତଶଃ ଘୋଡ଼ାମାନେ ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜିଯିବେ।" "ଯୋଗିନୀମାନେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ରକ୍ତ ପିଇବେ, ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମାଂସ ଖାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ।" "ମୋ ବାହୁବଳ ଦେଖିବାକୁ ସେମାନେ ପାରିବେ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ କୋଦଣ୍ଡ ଧନୁଷରୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ବାଣ ଛାଡ଼ିବି।" ଏପରି କହି, ଦମନ ନାମକ ରାଜପୁତ୍ର, ସେବକଙ୍କୁ ନିଜ ସହରକୁ ପଠାଇ, ଅତିଆନନ୍ଦିତ ଓ ରୂଦ୍ର ହେଲେ।