ରାଜା ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କରିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିପରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖିଯାଇପାରିବ? କିପରି ନୀଳକୁ ଦେଖିପାରିବି? ଆମକୁ ଏହାର ଉପାୟ କହ।” ରତ୍ନଗ୍ରୀବଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଙ୍ଗ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ। ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଯିଏ ‘ଭକ୍ତବାତ୍ସଳ’ ନାମରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଶୀଘ୍ର ଦୟା କରିବେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁକୁଟର ମଣି ଯେଉଁ ଠାରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ପରିସ୍କୃତ ହୁଏ, ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଅନେକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପାସନା କର, ଗାନ କର।” ରାଜା ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, “ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୟା ମିଳିଲେ ପୂଜା କରି ଭୋଜନ କରିବି; ନାହିଁ ହେଲେ ଉପବାସ ରଖିବି।” ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମର ତଟରେ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ରାଜା ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବଦ୍ଧ କରି କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଇଥିବା; ଭକ୍ତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ। ଆମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାପ ଦେଇ ଦୁଃଖିତ କରିଥିଲେ, ଆପଣ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଧରି ସେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ପିତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ, ଫାସ, ଜଳ, ଅଗ୍ନିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଥିଲେ, ଆପଣ ନୃସିଂହ ରୂପ ଧରି ସେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଗଜେନ୍ଦ୍ର ମହା ଦୁଃଖରେ କୁମିର ମୁଁହରେ ପଡିଥିଲେ, ଆପଣ ଗରୁଡାରେ ଚଢି ଆସି ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି କଷ୍ଟ ଆସିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଆପଣ ଦେହରେ ଆସି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁକୁଟ ମଣିରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପରିସ୍କୃତ; ଆପଣ ଭକ୍ତବାତ୍ସଳ, କୋଟି କୋଟି ପାପ ଦଗ୍ଧ କରିଥିବା; ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ଦେଖାନ୍ତୁ। ଯଦି ମୁଁ ପାପୀ, ତେବେ ମୋ ମନରେ ଆପଣ ଦେଖାନ୍ତୁ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କର, ଦେବ ଓ ଦାନବରେ ପୂଜିତ, କେବେ ଭୁଲିଯିବା ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ପାପର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ଆପଣକୁ ଚିନ୍ତା କରିଛି, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା, ଆପଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଉ।” ସୁମତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ, “ଏଭଳି ଦିନ ଓ ରାତି ରାଜା ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବି ବିଶ୍ରାମ କରିଲେନାହିଁ; ନିଦ୍ରା ଓ ସୁଖ ମିଳିଲେନାହିଁ। ଗାନ କରି, ଚାଲି, ନମନ କରି, ଦିନ ରାତି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ: ‘ହେ ଦୟାମୟ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ଦେଖାନ୍ତୁ।’ ଏଭଳି ଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ପଞ୍ଚ ଦିନ କଟିଗଲା; ତାପରେ ଗୋପମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଦୟାର ସାଗର, ଦୟାରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ‘ଏହି ରାଜା ମୋ ଗାନରେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଏବେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ପ୍ରିୟ ଦେଖାଉ।’ ଏଭଳି ଭାବି, ଦୟାମୟ ପ୍ରଭୁ ଏକ ବିରକ୍ତ ରୂପ ଧରି ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତିନି ଶିବଧାରୀ ବିରକ୍ତ ରୂପରେ ଆସି, ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୟାବଶତାରେ ଦେଖାଗଲେ। ରାଜା ‘ଓମ୍ ନମୋ ବିଷ୍ଣୁବେ’ ବୋଲି ନମନ କରି, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ, ପାନ ପାଇଁ ଜଳ ଓ ଆସନ ଦେଇ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଅପୂର୍ବ ଭାଗ୍ୟ ଯେ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ ଦର୍ଶନ ମିଳିଛି, ଏହି ଦ୍ୱାରା ଗୋବିନ୍ଦ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦେବେ।” ବିରକ୍ତ ଏହି କଥା ଶୁଣି କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ମୋ ମୁଁହରୁ ଯାହା ଶୁଣ, ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଜାଣିଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି—ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ। ଆସନ୍ତା କାଲି ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ, ହରି ଦୁର୍ଲଭ ଦର୍ଶନ ଦେବେ; ତୁମ ସହ ପାଞ୍ଚ ଜଣ, ଉତ୍ତମ ଦ୍ୟୁତି ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇବେ। ତୁମେ, ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀ, ତୁମ ଜନାନୀ, ତପସ୍ବୀ ବଡବା, ଓ ତୁମ ସହରର ଶୁଭ ବେଣ୍ତି କରମ୍ବା। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଜଣ ନୀଳ ପର୍ବତରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବେ।” ଏହି କଥା କହି ବିରକ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ରାଜା କହିଲେ, “ଏହି ବିରକ୍ତ ଆସି ମୋତେ କଥା କହିଲେ, ଏବେ ଦେଖାଉ ନାହିଁ—କେଉଁଠି ଗଲେ, ଯିଏ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ?” ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ଆସିଥିଲେ; ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱ କରିଥିବା। ଆସନ୍ତା କାଲି ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ, ତୁମ ପାଖରେ ମହା ପର୍ବତ ଦେଖାଯିବ; ଏହାକୁ ଚଢି ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ।” ଏହି ଅମୃତ ମାନ୍ୟ କଥାରେ ରାଜାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା; ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଯାହା ଜାଣିନାହିଁ, ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧି ହେଲା।