ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ମହାପାପୀ ପୁଲ୍କା ଜନ୍ମର ଲୋକକୁ ହାତପା ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧି ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଯମଦୂତମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ—"ବାନ୍ଧ! ବାନ୍ଧ! ଖାଅ! କାଟ! ବିଧା! ଭାଙ୍ଗ!"। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଭଜୁଥିବା ଦୟାମୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ସେ ମନେ କଲେ—"ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ମହାପାପୀ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରୁନାହିଁ, ଆଜି ଏହିଠାରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।" ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ସେ ଦୟାମୟ ଋଷି ତାଙ୍କ ହାତରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଧରି ଏହି ପାପୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ନିଜ ଚରଣାମୃତ ତୁଳସୀ ଦଳ ମିଶାଇ ତାଙ୍କ ମୁଖ ଓ କାନରେ ପକାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ରାମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ସେ ବୈଷ୍ଣବ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀ ରଖି, ହୃଦୟରେ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶିଳା ଧରି, କହିଲେ—"ଯମଦୂତମାନେ, ତମେ ଯାଅ; ଏହି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ସ୍ପର୍ଶରେ ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।" ଏପରି କହିବା ସହିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଲେ, କାରଣ ଏହି ପାପୀ ଶିଳା ସ୍ପର୍ଶରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି, ଏହି ମହାପାପୀଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଶୃଙ୍ଖଳରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—"ଏହି ବୈଷ୍ଣବ, ଯିଏ ପୂଜ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛି, କାହିଁକି ବାନ୍ଧାଯାଇଛି? କାହାର ଆଦେଶରେ ଏପରି ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ?" ଯମଦୂତମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ ଏହି ପାପୀ ପୁଲ୍କାକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆସିଛୁ। ସେ କେବେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ ଉପକାର କରିନଥିଲେ, ପ୍ରାଣୀହତ୍ୟା, ଚୋରି, ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନ, ସମସ୍ତ ପାପ କାମ କରୁଥିଲେ। ଏହିପାଇଁ ଆମେ ଏହାକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆସିଛୁ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହିପାପୀକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ?" ତେବେ ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ କହିଲେ—"ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ସ୍ପର୍ଶରେ କୋଟି କୋଟି ପ୍ରାଣୀହତ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାପାପ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବେ ରାମ ନାମ କାନରେ ପଡିଲେ, ତାହା କପାସକୁ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଦଗ୍ଧ କରେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ଯାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀ, ହୃଦୟରେ ଶିଳା, ମୁଖ କିମ୍ବା କାନରେ ରାମ ନାମ—ସେ କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହିପାଇଁ ଏହାର ମୁଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀ ରଖାଯାଇଥିଲା, କାନରେ ରାମ ନାମ ପକାଯାଇଥିଲା, ହୃଦୟରେ ଶିଳା ଧରାଯାଇଥିଲା। ଏହିପାଇଁ ଏହାର ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏହି ଦେହ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହିପରି ପାପୀମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଏହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।" "ସେଠାରେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଶୁଭ ଭୋଗ ଭୋଗି, ପୁନି ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭଜିବ। ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେଠିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶିଳାର ମହତ୍ତ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କେହି ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ; ଦେଖିଲେ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, କିମ୍ବା ପୂଜିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷଣେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।" ଏହିପରି କହି, ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିକର ଆନନ୍ଦରେ ଆପଣାପଣି ଚାଲିଗଲେ। ଯମଦୂତମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଯମରାଜଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଭଜୁଥିବା ବୈଷ୍ଣବ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଯମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏକ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଘଣ୍ଟିର ଝଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଦେବଲୋକରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଆସିଲା; ସେ ତାହାରେ ଚଢି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସନ୍ତି, ସେଠିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁଣି ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଲେ; କାଶୀରେ ଶୁଚିବାଡ଼ବ ବଂଶରେ ଶୁଭ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ନ୍ୟାୟକୁ ପୂଜି, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି, ସତ୍ସଙ୍ଗ ଓ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସ୍ପର୍ଶରେ ସେ ମହାପାପୀ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। ମୁଁ ଏହି ଗଣ୍ଡକୀ ମହାତ୍ମ୍ୟର ଚମତ୍କାର କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ରାଜନ୍। ଏହା ଶୁଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ଭୋଗ-ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପାଏ। ସୁମତି କହିଲେ—ଏହି ଅତୁଳନୀୟ ଗଣ୍ଡକୀ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଆପଣାପଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଧ କଲେ। ସେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ଶୁଚିବାଡ଼ବଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କଲେ। ସେଠାରେ ରାଜା ଚବିଶଟି ଶିଳା ନେଇ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପ୍ରେମରେ ପୂଜା କଲେ। ସେଠାରେ ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେ ପ୍ରଧାନ ଭାବରେ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଏକ କ୍ରମରେ ଚାଲି, ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମ ଦେଖିଲେ; ଅତି ଆନନ୍ଦେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ପ୍ରଭୁ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ନୀଳ ପର୍ବତ କେଉଁଠି, ଯାହାକୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜନ୍ତି?" ତେବେ ରତ୍ନଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱମୟ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଓ ସମ୍ମାନରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏହି ସ୍ଥାନ ନୀଳ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ତଥାପି ଏଠି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ କାହିଁକି? ଏଠି ଯଥାବଧି ସ୍ନାନ କରିଛି, ଏଠି ଭିଲ୍ଲ ଲୋକ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ମାର୍ଗରେ କେହି ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଚଢିନାହାନ୍ତି।