ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାପରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ଭଗବାନ୍ ଏହି ନଦୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଅନେକ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ତରଙ୍ଗ ଥିବା ନଦୀକୁ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦିଓ ମାନବମଧ୍ୟରେ ପାପୀ ହୁଅନ୍ତି, ତଥାପି ପୁନର୍ବାର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଥିବା ଯେଉଁ ପାଥରରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକେ ନିଜେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଦେହ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ପାଥରକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ କେବେ ମାତୃ ଗର୍ଭରେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରବେଶ କରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୌଶଳ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଚରିତ୍ରରେ ଅଟଳ ରହି, ଅଭିମାନ ଓ ଲୋଭରୁ ଦୂରେ ଥିବା ଉଚିତ। ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରଧନରୁ ସବୁବେଳେ ଦୂରେ ରହିବା ଦରକାର। ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରକାରୁ, ଶିଳା ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀରୁ; ଏହି ଦୁଇଁ ମିଶିଥିବା ଅତି କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଶତଜନ୍ମର ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦିଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ହଜାର ହଜାର ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳ ପାନ କଲେ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଯିଏ ବେଦମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରି ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରେ, ସେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେ ଅବିଧୱା, ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି ଆଶା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଯଦି କୌଣସି ସଦ୍ଗୁଣ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜନ୍ମ ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ଭ୍ରମବଶତଃ ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଶୀଘ୍ର ନରକକୁ ଯାଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲ ଯଦି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଉପରେ ପଡ଼େ, ତେବେ ଅତି ଦୋଷ ହୁଏ। ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚନ୍ଦନ ବିଷ ସଦୃଶ, ଫୁଲ ବଜ୍ରସମ, ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ବିଷ ସମାନ ହୁଏ। ଏହିପରି ଅପରାଧ ଠାରୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶିଳା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦୂରେ ରଖିବେ; ଯଦି ସେ କରନ୍ତି, ତେବେ ଚୌଦ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହିବେ। ଏଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ପାପୀ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳ ପାନ କଲେ ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତୁଳସୀ, ଚନ୍ଦନ, ଜଳ, ଶଂଖ, ଘଣ୍ଟା, ଚକ୍ର, ଶିଳା, ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁନାମ ରସ—ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାମର ନବ ରୂପ ଅମୃତ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦଗ୍ଧ କରେ—ଏହିପରି ଅଭିଧାନ ଶାନ୍ତ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ରାଜା, ଏଠି ଏକ ଜଳବିନ୍ଦୁ ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏକ ଯୋଜନ ପରିସରରେ କୋଟି ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ଥାଏ। ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ସମାନ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ଥାନରେ ଦୁଇଟି ଶିଳା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅସମସ୍ଥାନରେ ତିନିଟି ରଖିବା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱାରକା ଓ ଗଣ୍ଡକୀ ଦୁହିଁ ଚକ୍ରର ଉତ୍ସ; ଯେଉଁଠି ଏହି ଦୁହିଁ ମିଶିଯାଏ, ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗା ସାଗରକୁ ବହିଯାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ କଠୋର ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନ, ଧନ, ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି; ମୃଦୁ ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ କିମ୍ବା ଧନ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂଜା କରି ସମସ୍ତ ଲୋକିକ ଓ ପାରଲୋକିକ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟସମୀପରେ ହରିନାମ ଓ ଶିଳା ଥାଏ। ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିବାବେଳେ ଯଦି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଭଗବାନ୍ ଜ୍ଞାନୀ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତପସ୍ବୀ ଓ ମୃଦୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା—ଏହି ତିନି ଭାବରେ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ, ପାପୀମାନେ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ପାଇଁ। ଯେଉଁ ପାପୀ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ତାପିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ବାଧା ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମାତା, ପିତା, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ "ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କର" ବୋଲି ଉପଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଏଠି ମୁଁ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି: ପୂର୍ବକାଳରେ କାମ, ରାଗ ଓ କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ। ଏକ ସମୟରେ କିକଟ ନାମକ ଅଧର୍ମିକ ଭୂମିରେ ପୁଲ୍କ ଜାତିର ଏକ ମନୁଷ୍ୟ "ଶବର" ନାମରେ ବସୁଥିଲା। ସେ ସଦା ପ୍ରାଣୀହନନରେ ଲିନ୍, ଧନୁଷ୍ୟ ବାଣ ଧରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେକୁ ଜବରଦସ୍ତି ହତ୍ୟା କରୁଥିଲା। ସେ ଅନେକ ହତ୍ୟା କରି, ପରଧନ ଚୋରାଇ, କାମ, ରାଗ, କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ଥିଲା। ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରି, ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମାରୁଥିଲା, ବିଷ ଲଗା ତୀର ଓ ତଣା ଧନୁଷ୍ୟ ସହିତ। ଏକଦିନ ସେ ଏହିଭଳି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଅନୁଭବ କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ଏବେ, ଯମଦୂତମାନେ ଆସିଲେ—ତାଳ, ମୁଷଳ ନେଇ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ କେଶ, ଦୀର୍ଘ ନଖ, ଲମ୍ବା ଦାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି। କଳା ଦେହ, ଲୋହ ଶୃଙ୍ଖଳ ଧାରଣ କରି, ମୋହ ଦେଇ, ସେହି ପାପୀକୁ ବାନ୍ଧିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲା। ସେ କେବେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଭଲ କାମ କରିନଥିଲା, ସବୁବେଳେ ପରସ୍ତ୍ରୀ, ପରଧନ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାରେ ଲିନ୍ ଥିଲା। ଏହି ଦୁଷ୍ଟର ମହାଜିହ୍ବା ଛିଣି ଦେବି—ଏକ ଯମଦୂତ କହିଲା, ଆଉ ଏହାର ଚକ୍ଷୁ ଉଖିଡ଼ି ନେବି—ଅନ୍ୟ ଏମିତି କହିଲେ।