ଏହି ଉତ୍କଳ ଦେଶର ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଚାରିଟି ହାତ ଧାରଣ କରି, ଶଙ୍ଖ ଓ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନରେ ମାର୍କ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଵର୍ଗୀୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ, ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ। ବାଡ଼ବାଗ୍ର ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ଯାଉ, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କର, ଏବଂ ଗର୍ଭର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭ କର।” ମୁନିଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ଶରୀର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା। ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋତେ ଯେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା କହିଛ, ଏହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏବେ ମୋତେ କହ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କେମିତି କରିବା ଉଚିତ? କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଲୋକେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଲଭ କରନ୍ତି?” ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଲଭ କରିପାରିବା। ଶରୀର ଚିହ୍ନ ହେଉଛି ଭୃକ୍ତ ଓ ଧୂସର, କିମ୍ବା ଯୁବାବସ୍ଥା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି, ହରିଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ। ତାଙ୍କର ଷ୍ଟୁତି, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା, ନମସ୍କାର କରିବା ଓ ପୂଜା କରିବା—ମନ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇ ରଖିବା ଉଚିତ, ନାରୀ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିଥିବା, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଦେଖି, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ଉପରେ ଯିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। କ୍ରୋଧ, ଇଚ୍ଛା, ଭୟ, ଦ୍ୱେଷ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ୟ—ଯେଉଁ ଭାବରେ ଜଣେ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ। ହରି, ନିଷ୍ପାପ ମହାପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ଏକତାରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦୟାରେ ଏମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି। ଏହି ନିଷ୍ପାପ ମହାପୁରୁଷମାନେ ରାଗ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଲୋଭରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ବାଣୀ କହନ୍ତି। ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ଏମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିବା ଦୂର୍ଲଭ ମହାପୁରୁଷ ମିଳିଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ଲୋକଙ୍କର ପାପ ଶୀଘ୍ର ଶୁଷ୍କ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଜଗତ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେମାନେ ସଦା ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ନିଷ୍ପାପ ମହାପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ଯିବା ଉଚିତ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦେଖିଲେ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ; ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କର। ପ୍ରଥମେ, ଜଣେ ଲୋକ ପତ୍ନୀ ଓ ପରିବାର ଉପରେ ବିରକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ, ଏମାନେ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି; ତାପରେ ହରିଙ୍କୁ ମନରେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି, ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂର ଯାଇ, ‘ରାମ, ରାମ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମୁଣ୍ଡନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାପ ତାଙ୍କ ଚୁଳିରେ ବସିଥାଏ; ତେଣୁ ମୁଣ୍ଡନ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ଲୋଭରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଜଣେ ଲୋକ ଗଠି ନଥିବା ଦଣ୍ଡ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ରୂପେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ, ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ନିୟମିତ ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ନିୟମିତ କରିଛି, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ଖ୍ୟାତି ଉପସ୍ଥିତ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ଲଭ କରିଥାନ୍ତି। ‘ହେ ହରେ କୃଷ୍ଣ, ହରେ କୃଷ୍ଣ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଗୋମାତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଶରଣ, ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଜନ୍ମର ଚକ୍ରରୁ ରକ୍ଷା କର’—ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଦିଗରେ ପଦଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ, ଏହାରେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଉପଜାଏ। ଯିଏ ଯାନରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେ ଫଳର ସମ ଅଂଶ ପାଆନ୍ତି; ପାଇଁ ଦେଇ ଯାଆନ୍ତି, ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ପାଆନ୍ତି; ଗୋରେ ଚଢ଼ି ଯାଆନ୍ତି କିମ୍ବା ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହାର ଫଳ ଅତି କମ୍। ବ୍ୟବସାୟୀ ତୃତୀୟ ଅଂଶ, ଦାସ ଅଷ୍ଟମ ଅଂଶ, ଅନିଚ୍ଛାରେ ଯାଇଥିବା ଲୋକ ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା ଓ ପାଦସେବା କରିବା ଉଚିତ; ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଲଭ କରିପାରିବା। ଏପରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ନିୟମ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କହିଯାଇଛି; ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ କର। ଅଚ୍ୟୁତ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ଏବଂ ତୁମେ ଭକ୍ତି ଲଭ କରିବା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ଉପସମାପନ ତୁରନ୍ତ ହେବ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନିୟମ ଶୁଣି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ, ଜଣେ ଲୋକ ଦୁର୍ଲଭ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସୁମତି କହିଲେ: ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମନ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଭରିଗଲା। ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ନୀତିରେ ନିପୁଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଇଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସହିତ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ। “ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଉପଦେଶ ଦିଅ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ। ମୋ ସହରର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଲିଥିବାମାନେ, ସମସ୍ତେ ମୋ ସହିତ ଏଠାରୁ ଯାନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରିନାହିଁ ଓ ଘରେ ରହିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ, ଏମାନେ ପାପୀ ଓ ଅଧର୍ମର କାରଣ। ଯଦି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ପୁଣ୍ୟ ଦାତା, ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ତେବେ ପୁତ୍ର, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀର ଉପଯୋଗ କ’ଣ?” “ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ପୌତ୍ର ହରିଙ୍କ ଶରଣ ନେଇନାହିଁ, ସେମାନେ ଶୁଅ ଶିଶୁ ପରି ଜନ୍ମ ନେଇ, ମଳ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି। ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଃଖ ଅବଶ୍ୟ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବନ୍ଦନା କର, ଯାହା ନାମ ମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଶୁଧ କରିପାରିବା; ମୋ ପ୍ରଜାମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁରନ୍ତ କରନ୍ତୁ।