ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ମହାନ ରାଜା ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି—ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଓ ତର୍କରେ ଭରସା କରି, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭଲ ପଥରେ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହିପରି ଲୋକମାନେ—ନୀଳ, ଲାଖ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିବା, ଗହଁ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ବସ୍ତୁ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା ମଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ଲୋକ; ଏମିତି ଏକ ଲୋଭୀ ପିତା, ଯିଏ ନିଜ ଧନଲୋଭରେ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର କନ୍ୟାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ମାନେ ଜଣେ ବିକ୍ରେତା ପରି; ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ଅପରାଧୀ। ଏହି ପରି ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିବା—ଉତ୍ତମ କୁଳ ଓ ଚରିତ୍ରର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା, କିମ୍ବା ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ଖାଇ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଦେଉ ନଥିବା, ଅନ୍ୟ ଲୋକ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ଭେଦ କରୁଥିବା, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଦାନ ନକରୁଥିବା, ଅତିଥିମାନେ ଘରକୁ ଆସିଲେ ଅପମାନ କରୁଥିବା, ଆକାଶ ପ୍ରତି ବାହୁ ଉଠାଇ ଅଶୁଭ କାମନା କରୁଥିବା, ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା—ଏହି ଭଳି ଲୋକମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ଶୋଭାମାନ ଗିରିକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡମଣ୍ଡଳ ଯାହାଙ୍କ ଚରଣକମଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପୂଜା କରେ, ସେମାନେ ବି ଏଠି ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ମହାପୁରୁଷ କେବଳ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ‘ନେତି, ନେତି’ କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଚରଣଧୂଳି ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବେଦାନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରହିତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି। ସେଇ ମହାପୁରୁଷ ଏହି ନୀଳାଚଳ ପର୍ବତରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏହି ପର୍ବତକୁ ଆରୋହଣ କରି, ଶିର ନମାଇ, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଲେ—ତାଙ୍କ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭୋଗ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଚାରିଟିଅ ହସ୍ତ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି; ଏଠି ଏକ ପୁରାତନ କଥା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ କଥା ଶୁଣ, ରାଜା—ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାର ସହିତ କ’ଣ ଘଟିଲା। ସେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ଚାରିହସ୍ତ ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି କଥା କାଞ୍ଚୀ ନାମକ ଏକ ପୁରୀ ବିଷୟରେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଲୋକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ଯାନ ଥିଲା; ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିଲେ, ଛଅ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିଲେ, ରାମଭକ୍ତିରେ ଉତ୍ସୁକ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୋଧା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭୟ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀ, ଧନ, ଓ କ୍ଷତିରୁ ଦୂରେ ରହୁଥିଲେ। ବୈଶ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର, ଋଣ, କୃଷି ଓ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିନ। ସେମାନେ ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ। ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦିନ ରାତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ କେବଳ ‘ରାମ ରାମ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମନରେ ପାପ କରୁନଥିଲେ। ସେଠି ଦାନ, ଦୟା, ଦମ, ଓ ସତ୍ୟ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ; କେହି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ହାନିକାରକ କଥା କହୁନଥିଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ଇର୍ଷ୍ୟା କରୁନଥିଲେ, କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନଥିଲେ। ଏହିପରି ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ରାଜା କେବଳ ଏକ ଷଷ୍ଠାଂଶ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ଅଧିକ ନୁହଁ; ଲୋଭରହିତ ଭାବରେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗରେ କଟିଗଲା। ଏକ ଦିନ ସେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ, ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ପତିବ୍ରତା; ସେମାନେ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ମୋ ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ପରିବାର, ଦୁଃଖରହିତ; ମୋର ହାତୀମାନେ ପର୍ବତ ସମ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ପବନ ସମ। ଚକ୍ରରଥ ସଦା ଉପଲବ୍ଧ; ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର କିଛି ଅଭାବ ନାହିଁ। ତଥାପି ଏକ ଆଶା ମନରେ ଅଛି—‘ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିନାହିଁ, ଯାହା ଜନ୍ମବନ୍ଧନ ଛିନ୍ଦିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଗଲି, ଦେହରେ ଚିରା ଓ ପକା କେଶ। ଏବେ ମୁଁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସେବା କରିବି; ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନ ଭରି ନିଜ ପେଟ ଭରିବା ଛଡ଼ା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନଥିବା, ସେ ଗାଈ କିମ୍ବା ବୃଷଭ ସମ। ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ ଏବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଉଛି, ପ୍ରିୟେ।’ ସେ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ, ପରିବାର ସହିତ, ଏଭଳି ନିଷ୍ଠାରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରାତିଟି ସମାପ୍ତ କଲେ। ସେ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲେ—ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ବୀ ଆସିଛନ୍ତି। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ରାଜା ନିଜ ପୂଜା-କର୍ମ କଲେ। ପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ—ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ବୀ, ଦେହରେ କ୍ଷୀଣ, ଜଟା, ବାଲ୍କଳ ଓ କୌପୀନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦଣ୍ଡ ହାତରେ, ଅନେକ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳର ସେବାରେ ପବିତ୍ର। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶିର ନମାଇଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପାଦ୍ୟାଦି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶ୍ରାମ କରି ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ଓ ଗୁରୁଦେବ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋର ଦେହର ପାପ ଦୂର ହୋଇଗଲା। ମହାପୁରୁଷମାନେ ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କ ଘରକୁ ମାନ୍ୟତା ସହିତ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ, ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତା ବିଷୟରେ ମତେ କୁହନ୍ତୁ। କୁଣ୍ଡଳୀ ନିବାରଣ ପାଇଁ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ଓ କେଉଁ ତୀର୍ଥ ଉଚିତ? ଆପଣମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସଦା ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧିରେ ଲିନ। ଅନେକ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଆତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋର ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଦୟାକରି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ବିଷୟରେ କୁହନ୍ତୁ।’ ତାହାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—‘ରାଜା, ଯେଉଁପରି ତୁମେ ପଚାରିଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି।