ହନୁମାନ୍, ବାୟୁ ସମାନ ଦ୍ରୁତ, ସେଉଁଠି ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପିଠରେ ବସାଇ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଗୃହସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ବାୟୁ ପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନେଇଗଲେ। ଏଭଳି ମୁନିଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପାଦ୍ୟାଦି ଆତିଥ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରଭୃତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରାମ ଭାବୁକ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଧନ୍ୟ; ମୋର ବଳି ଏବେ ସଫଳ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଚ୍ୟବନ ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମରେ ଅନୁଭୂତିତ, କହିଲେ, “ରାଜନ୍, ଆପଣ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ; ଆପଣ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିପୂଜା କରିବା, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ଉଚିତ, ଏହି ଭି ଉପଯୁକ୍ତ।” ଏହି ସମୟରେ ଶେଷ ଉପବ୍ୟାସ କରି କହିଲେ, “ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କ ଅପାର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ର ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜ୍ୟ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ‘ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଦେଖ; ଯାହାକି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ରଥକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଲେ, ଯାହା ସାଧାରଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ତାହା ତପସ୍ୟାହୀନ ଲୋକମାନେ କଦାଚିତ୍ ଚାହିଁ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।’” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ରହି, ପାନୀୟ ଜଳ ପିଇ, ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହିଠାରୁ ଅଶ୍ୱଟି ପୟୋଷ୍ଣୀ ନାମକ ପବିତ୍ର ନଦୀର ଜଳ ପିଇ, ବାୟୁ ସମାନ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେନାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ହାତୀ, ପଦାତି, ରଥ ଓ ଅଶ୍ୱ ନେଇ ପଛୁଆଁ ପଛୁଆଁ ଚାଲିଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତିଙ୍କ ସହ ଅଶ୍ୱ-ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଲେ। ସେ ଅଶ୍ୱନଗର ଉପକୂଳକୁ ଯାଇ, ରତ୍ନାଟଟ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ବିମଳାଖ୍ୟ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେଉଁଠି ଲୋକେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ସେଉଁଠିର ଦୂତମାନେ ରଘୁନାଥ ଓ ଅଶ୍ୱ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଖବର ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ସେମାନେ ଦ୍ୱାର ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ତାପରେ, ସପ୍ତତି ଚନ୍ଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ହାତୀ, ଦଶ ହଜାର ଅଶ୍ୱ ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥ ନେଇ, ରାଜା ବିମଳାଖ୍ୟ ଏକ ହଜାର ଲୋକ ସହିତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରି, ରାଜା ନମ୍ରତା ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ନମସ୍କାର କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ପୁଅ ସହିତ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଏବଂ ସେନାର ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ। ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନାମ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଣିଲେ, ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରି, ବଡ଼ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ସେନା ଓ ଅଶ୍ୱମାନେ ପଛରେ ରଖି ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଏପରି ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ରତ୍ନମୟ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ, ଯାହା କ୍ରିଷ୍ଟାଲ, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିରେ ଶୋଭିତ, ଚମତ୍କାର ଉପତ୍ୟକା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ। ପାହାଡ଼ର ଝରଣାର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧାତୁର ମାଟି, ଗେରୁଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଚିହ୍ନ, ଲାକ୍ ରଙ୍ଗର ଚମକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ ନାରୀମାନେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଖେଳୁଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ନାଗମାନେ ମଧୁର ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତରଙ୍ଗ ଛୁଇଁ ପବିତ୍ର, ସେଉଁଠି ଶିତଳ ପବନ ବହୁଥିଲା, ଭୀଣା, ହଂସ ଓ ପୋତା ଚିଡ଼ିଆର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଉପଭୋଗ କରାଉଥିଲା। ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୃଦୟରେ ସୁମତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ମହାନ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପାହାଡ଼ କ’ଣ? ଏହାର ବିଶାଳ ଚାନ୍ଦିର ମଞ୍ଚ ଏତେ ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ରାସ୍ତାରେ ଚମକୁଛି। ଏହିଦିନ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିହାର କ୍ଷେତ୍ର ତ? ଏହାର ଶୋଭା ମୋ ମନକୁ ହର୍ଷିତ କରୁଛି।” ସୁମତି ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତିସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଉତ୍ତର କଲେ, “ରାଜନ୍, ଏହି ପାହାଡ଼ କଳୋ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆକର୍ଷକ ଶିଖର ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଚୂଡ଼ାରେ ଶୋଭିତ। ଯେଉଁମାନେ ପାପୀ, ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁର ଗୁଣକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଓ ତର୍କରେ ଭରସା କରି, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ନିଧାରିତ ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ନୀଳ ଓ ଲାକ୍ ବ୍ୟବସାୟୀ, ଘୃତ ବିକ୍ରେତା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଦ ତିଆରି କରୁଥିବା ଲୋକ; ଲୋଭରେ ମନ୍ଦ ହୋଇ, ନିଜ ଶିଳ୍ପ ଓ ଚରିତ୍ର ଭଲ ଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଅପାତ୍ରକୁ ଦେଇ ଦେଉଥିବା ପିତା; ଭଲ ଚରିତ୍ର ଭଲ ବଂଶର ଜନନୀକୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା, ନିଜେ ମିଠା ଖାଇ, ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ନ ଦେଉଥିବା; ଭୋଜନ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେବାରେ ଭେଦ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଅତିଥିକୁ ଖିର ବା ପାୟସ ନ ଦେଉଥିବା; ତପ୍ତ ରଶ୍ମିରେ ଅତିଥିକୁ ଅସମ୍ମାନ କରୁଥିବା, ଆକାଶକୁ ହାତ ଉଠାଇ ଅପମାନ କରୁଥିବା, ବିଶ୍ବାସଘାତକ— ଏହି ସମସ୍ତେ ଏହି ପବିତ୍ର, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ ଅପୂର୍ବ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହା ଦର୍ଶନରେ ପବିତ୍ର କରେ, ଏଠାରେ ଦେବମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ପଦପଦ୍ମ ପୂଜିତ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ବସନ୍ତି। ଏହି ପାହାଡ଼ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଶନଯୋଗ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଏହି ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ‘ନେତି, ନେତି’ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ରେ କହିଥିବାମାନେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯାହାଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଯାହାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବେଦାନ୍ତ ଓ ଦୋଷ ଶୂନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି।