ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିମୟ କଥାରେ, ଏକ ଭକ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ତୁଳସୀ ଓ ଶଂଖ ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ—“ହେ ଦେବଦେବ, ଆପଣ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।” ଏଭଳି ଭାବରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଭକ୍ତ ନିଜ ବ୍ରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ନିର୍ଲୋଭ ଓ ନିର୍କ୍ରୋଧ ହୋଇ ଉପବାସ କରିଛି; ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଆପଣେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଯେଉଁଠି ମୋର କିଛି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଇଛି, ତାହା ସବୁ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ପୂରଣ ହେଉ। ହେ କମଳନୟନ, ହେ ଜଳଶାୟୀ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିପାରିଛି—ମୋର ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ। ହେ କେଶବ, ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ନାଶ କରନ୍ତୁ, ଏହି ବ୍ରତରେ ଆପଣ ଦୟାଲୁ ହୋଇ ଜ୍ଞାନଦ୍ରଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ, ରାତି ସମୟରେ ଜନମାନେ ଜାଗି ରହି, ଗୀତ, ପୁସ୍ତକପାଠ, ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଶୁଭ କଥାରେ ରତ ରହିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତରେ ପବିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରେ, ଭକ୍ତ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେଙ୍କୁ ଛେନାପାଖଳ, ଘିଅ, ପାନ, ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଚାହିଁଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ପବିତ୍ର ଉପବୀତ, ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ତିନି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ, କୁମ୍କୁମ ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ସମ୍ଭବ, ବାଂଶର ପାତ୍ର ପୁରି ଅଙ୍କୁରିତ ଧାନ, ନଡିଆ, ପକାଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଦୁଧଦାୟି ଗାଈଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉପହାର ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କରିଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଫଳ ଯେତେକି, ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେବଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ମିଳିଯାଏ। ଏହିପରି ଭକ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ଇଚ୍ଛା ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦ ମୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସଂବତ୍ସର ନାମକ ଦୀପବ୍ରତ ଓ ତାହାର ମହିମା ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।” ତାହାପରେ ମହାଦେବ କହିଲେ—“ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହେଁ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ଗୋହତ୍ୟାକାରୀ, ବନ୍ଧୁଦ୍ରୋହୀ, ଗୁରୁପତ୍ନୀଗାମୀ, ବିଶ୍ୱାସଘାତକ ଓ କ୍ରୁରମନା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ମୋକ୍ଷ ପାଇ ଶତପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ଧାର କରି ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିଯୋଗ୍ୟ ଦୀପବ୍ରତ, ଏହାର ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି ଓ ମହିମା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଶୀତକାଳର ପ୍ରଥମ ମାସର ଶୁଭ ଏକାଦଶୀରେ, ନିର୍ଲୋଭ ଓ ନିର୍କ୍ରୋଧ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠିବା ଉଚିତ। ନଦୀସଙ୍ଗମ, ତୀର୍ଥ, ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ଝରଣାରେ ଅଥବା ଘରେ ନିୟମିତ ଅନୁଶାସନରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। “ମୁଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଫଳ ଦିଅନ୍ତୁ,” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ପରେ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ଜପ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ଗନ୍ଧ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। “ହେ ଦେବଦେବ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଆପଣ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି; ମୋତେ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।” ଏହାପରେ ବେଦ ଓ ପୁରାଣିକ ମନ୍ତ୍ରରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ତା'ପରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ, “ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବୁଦ୍ଧ, କଲ୍କି, ରାମ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର,” ବୋଲି ନାମସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। କେଶବ ଆଦି ନାମରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ତା'ପରେ, “ଏହି ଦିବ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଧୂପ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ,” ବୋଲି ଦେବଙ୍କୁ ଧୂପ ଦେବା ଉଚିତ। ଦୀପ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଦୀପ ଉଜ୍ୱଳତା ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଦୀପ ଦାନରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ତା'ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଦେବଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୈୱେଦ୍ୟ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଫଳ କିମ୍ବା ଶଂଖ ସହିତ ଜଳ ନେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ—“ହେ କେଶବ, ଶତଶଃ ଜନ୍ମରେ ମୋର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଅର୍ଘ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ପରେ, ଏକ ନୂତନ ଓ ନିର୍ମଳ ପାତ୍ର ଘିଅ କିମ୍ବା ତେଲରେ ପୂରି ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କ ଆଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ତା'ପରେ ତାହାର ଉପରେ ତାମ୍ର କିମ୍ବା ମାଟିର ପାତ୍ର ରଖି, ତାହାରେ ନବ୍ବେ ଧାଗାର ବତି ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦୀପକୁ ଜଳାଇ, ପାତ୍ରକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରି ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜିବା ଓ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ଯେଉଁ ଘରେ ବାତାସ ନାହିଁ, ସେଠି ଏହି ଦୀପରେ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଚମକି ଉଠନ୍ତି। “ଏହି ଦୀପ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି, ଅଖଣ୍ଡ ହୋମ ଭଳି; ହେ କେଶବ, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପତିତ କିମ୍ବା ନାସ୍ତିକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏପରି ଭାବରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ କରାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତ ଏହି ଲୋକରେ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।