ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଉଚ୍ଚ କୁଳର କନ୍ୟାଙ୍କ ଚିତ୍ତ କିପରି ଏପରି ଅପମାନଜନକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ୍ ହେଲା, ଏ ନେଇ ତାଙ୍କ ପିତା ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ଉପାଲୋଭନ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ଏପରି ଅସ୍ତିର ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ କାମ କରି, ତୁମର ପିତା ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରିଛ ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ କନ୍ୟା ମୃଦୁ ହସି ସହ କହିଲେ, “ପିତା, ଏହି ବ୍ରୁଗୁପୁତ୍ର ଆପଣଙ୍କର ଜାମାତା ।” ଏପରି କହି, ସେ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ବୟସ୍ ଓ ରୂପର ବଦଳ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କୁହିଦେଲେ । ଏହା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପିତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ସୋମଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ଏହି ବୀର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଜ୍ଞ କରି ସୋମପାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଚ୍ୟବନ ତାଙ୍କ ତପୋବଳରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଦେଇଦେଲେ । ଚ୍ୟବନ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଦେଇଦେଲେ । ଏହା ଦେଖି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ । ଦୁଇ ଦେବତା, ଯେଉଁମାନେ ଅପାତ୍ରଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ହାନିବାକୁ ଦେଖି ଚ୍ୟବନ ମୁନି ଏକ ହୁମ୍କାର ଦେଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତକୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ । ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଛି । ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତା ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ପାଉନ୍ତୁ ।” ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ନିଷେଧ କରୁନାହିଁ, ପିତା; ମୋର ଦୋଷକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ।” ଏହା ଶୁଣି, ମୁନି ଦୟାଭାବରେ ତାଙ୍କ ରୋଷ ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତ ମୁକ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ଲୋକମାନେ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଏହି ଶକ୍ତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ।” ତାପରେ, ମହାରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ବହୁ ଧନ ଦାନ କଲେ । ବଳିଦାନ ଶେଷରେ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାଜା ସ୍ନାନ କରି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ମାପନ କଲେ । ଏଠାରେ, ଶେଷ ନାଗ କହିଲେ, “ମୁଁ ଚ୍ୟବନଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ତପୋବଳରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଘଟଣା କୁହିଦେଲି । ଏହି ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର କର, ଏବଂ ବିଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କର ।” ପରେ ଶେଷ କହିଲେ, “ତୁମେ ଘୋଡ଼ାକୁ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ରାମୟଜ୍ଞରେ ପଠାଅ ।” ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଘୋଡ଼ା ବେଗରେ ଚାଲି ବଡ଼ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା । ଘୋଡ଼ା ବାୟୁ ସମ ଦ୍ରୁତ ଚଳନରେ ତଳେ ଦୁର୍ବା ଘାସ ଚରି, ମାଟିରେ ଚିହ୍ନ ରଖିଦେଲା । ଏହି ସମୟରେ, ଋଷିମାନେ ଦର୍ଭା ନେଇ ନଦୀସ୍ନାନକୁ ଗଲେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶୂରବୀରମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସେଠାରେ ରହିଗଲେ । ସେ ତାପରେ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ସୁକନ୍ୟା ସହ ବସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇ, ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଲେ, “ମୁଁ ରଘୁପତିଙ୍କ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ରାଜଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷକ । ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ମହାପାପ ଶାନ୍ତି ପାଉ ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ, “ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତୁମର କୁଶଳ ହେଉ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉ ।” ତାପରେ ମୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ କହିଲେ, “ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖ, ରାମ ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି ଲୋକେ ଅପରାଧ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି ଚୂଡ଼ାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ରାମଙ୍କ ଚରଣର ଧୂଳି ଛୁଇଁ, ଶିଳା ରୂପରେ ଥିବା ଗୌତମଙ୍କ ଅର୍ଧଦେହୀ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ମନୋହର ରୂପ ପାଇଥିଲେ । ମୋର ରୂପ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଇଥିଲେ । ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନୋହର ରୂପ ଦେଖି, ଅକ୍ଲିବ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସାର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।” ମୁନି କହିଲେ, “ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଅତି ମନୋହର ମୁହଁ ଦେଖିବି, ଯାହା କମଳପତ୍ର ନୟନ, ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ଉଚ୍ଚ ଭୂରୁ ସହିତ ଅତି ଆକର୍ଷକ । ଯେ ଜିହ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ରଘୁନାଥଙ୍କ ନାମ ଗୁଣଗାନ କରେ, ସେ ଜିହ୍ବା ସର୍ପ ଜିହ୍ବା ନୁହେଁ, ଯାହା ପାପରେ ଲିନ୍ । ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମିଳିଛି, ଆଜି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ । ତାଙ୍କ ଚରଣଧୂଳିରେ ମୁଁ ନିଜ ଦେହକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ତାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର କଥାରେ ମୁଁ ନିଜ ଜିହ୍ବାକୁ ପବିତ୍ର କରେ ।” ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ମରଣରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମୁନି ଭକ୍ତିରେ ଭାସି, କଣ୍ଠ ଭାରି, ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ପଡ଼ୁଥିଲେ, ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ହେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ରଘୁବଂଶର ଶିରୋମଣି, ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ଭକ୍ତବାତ୍ସଳ, ମୋତେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର ।” ଏଭଳି କହି, ମୁନି ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ ମନସା ଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, କିଛି ବାହ୍ୟ ଦେଖି ପାରୁନଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ, ଆପଣଙ୍କ ଚରଣଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ । ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଚିତ୍ତରେ ରଘୁପତିଙ୍କ ମହାଭାଗ୍ୟ ବିରାଜିତ, ତେବେ ସେ ମହାବଳୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜ୍ୟ, ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି ।” ଏପରି ଶୁଣି, ଚ୍ୟବନ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଓ ଅଗ୍ନିମାଣ୍ଡଳ ସହ ଆନନ୍ଦସାଗରରେ ବିହରି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ହନୁମାନ୍ ଏହି ରାମଭକ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ପଦେ ପଦେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ନମ୍ର କଥା କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଭକ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ମହିମା କଥା କହିବେ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବି ।